Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12039-3:2017 về Hướng dẫn đo dầu mỏ - Bộ đo - Phần 3: Hệ thống ống đo quy định các yêu cầu kỹ thuật, nguyên lý vận hành và phương pháp hiệu chuẩn đối với hệ thống ống đo dùng trong đo lường dung tích dầu mỏ và sản phẩm dầu mỏ lỏng.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

• Phạm vi áp dụng: Tiêu chuẩn này cung cấp các hướng dẫn cụ thể về thiết kế, lắp đặt, vận hành và hiệu chuẩn các hệ thống ống đo (bao gồm cả ống đo một chiều và hai chiều) được sử dụng để kiểm chứng các bộ đo thể tích chất lỏng hydrocacbon.
• Đối tượng áp dụng: Áp dụng đối với các cơ quan, tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực khai thác, vận chuyển, tàng trữ, chế biến và thương mại dầu mỏ và sản phẩm dầu mỏ; các đơn vị cung cấp dịch vụ kiểm định, hiệu chuẩn thiết bị đo lường dung tích dầu khí.

Nội dung cốt lõi của các điều khoản đầu (Điều 1 đến Điều 4)

1. Phạm vi áp dụng (Điều 1)

• Xác định các tiêu chuẩn kỹ thuật tối thiểu đối với việc thiết kế và vận hành hệ thống ống đo nhằm đảm bảo độ chính xác trong đo lường thương mại và quản lý hao hụt dầu mỏ.
• Hướng dẫn các phương pháp xác định thể tích chuẩn của ống đo, bao gồm phương pháp rút nước thể tích (waterdraw) và phương pháp sử dụng bộ đo chuẩn (master meter).
• Giới hạn phạm vi đối với các loại chất lỏng hydrocacbon có áp suất hơi bão hòa và độ nhớt nằm trong giới hạn vận hành tiêu chuẩn của thiết bị.

2. Tài liệu viện dẫn (Điều 2)

• Hệ thống hóa các tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế liên quan được áp dụng song song để thực hiện phép đo, bao gồm các tiêu chuẩn về tính toán hệ số hiệu chỉnh nhiệt độ, áp suất của chất lỏng và vật liệu chế tạo ống (thép).
• Yêu cầu áp dụng phiên bản mới nhất của các tài liệu viện dẫn trừ khi có quy định cụ thể khác.

3. Thuật ngữ và định nghĩa (Điều 3)

• Hệ thống ống đo (Pipe prover): Thiết bị chuẩn dung tích chuyên dụng, cấu tạo từ một đoạn ống có đường kính trong đồng đều và đã được xác định chính xác thể tích giữa các điểm giới hạn bởi công tắc hành trình.
• Vật choán chỗ (Displacer): Thiết bị dạng quả cầu đàn hồi hoặc pít-tông di chuyển dọc theo lòng ống đo dưới tác động của dòng chảy chất lỏng để kích hoạt các công tắc hành trình.
• Công tắc hành trình (Detector switch): Thiết bị cảm biến nhạy bén dùng để phát hiện vị trí đi qua của vật choán chỗ, từ đó gửi tín hiệu bắt đầu hoặc kết thúc quá trình đếm xung đo thể tích.
• Thể tích cơ sở (Base volume): Thể tích danh định của ống đo được quy đổi về điều kiện nhiệt độ và áp suất tiêu chuẩn (thường là 15 độ C và 101,325 kPa).

4. Nguyên lý chung và yêu cầu thiết bị (Điều 4)

• Nguyên lý hoạt động: Dựa trên việc so sánh trực tiếp thể tích chất lỏng thực tế đi qua bộ đo lưu lượng với thể tích hình học đã biết của ống đo trong cùng một khoảng thời gian di chuyển của vật choán chỗ.
• Yêu cầu về thiết kế cơ khí: Lòng ống đo phải được phủ lớp bảo vệ chống mài mòn và ăn mòn, đảm bảo độ nhẵn tối đa để giảm thiểu sai số do ma sát và rò rỉ dòng chảy qua vật choán chỗ. Các van đảo chiều và van xả phải đảm bảo độ kín tuyệt đối trong suốt quá trình hiệu chuẩn.
• Yêu cầu về hệ thống điện và truyền tín hiệu: Các công tắc hành trình phải có độ lặp lại cao. Hệ thống cáp truyền dẫn và bộ phân tích tín hiệu phải được bảo vệ chống nhiễu điện từ để tránh làm sai lệch số lượng xung đếm được từ bộ đo lưu lượng.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12039-3:2017 có hiệu lực áp dụng kể từ ngày được công bố bởi cơ quan có thẩm quyền. Các bên liên quan có trách nhiệm tuân thủ nghiêm ngặt các quy định kỹ thuật nêu trên để đảm bảo tính thống nhất và độ chính xác trong hoạt động đo lường dầu mỏ tại Việt Nam.