Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01:2018/BCT do Bộ Công Thương ban hành năm 2018, quy định các yêu cầu kỹ thuật an toàn, quản lý và kiểm tra đối với bình tự cứu cá nhân sử dụng trong mỏ hầm lò. Quy chuẩn này áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, nhập khẩu, phân phối, quản lý và sử dụng bình tự cứu cá nhân tại các mỏ hầm lò trên lãnh thổ Việt Nam, cũng như các cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức đánh giá sự phù hợp có liên quan.

Phân loại và giải thích từ ngữ về bình tự cứu cá nhân

• Bình tự cứu cá nhân là thiết bị bảo vệ cơ quan hô hấp chuyên dụng, được trang bị cho từng cá nhân làm việc trong mỏ hầm lò để tự giải thoát khi xảy ra sự cố cháy, nổ, khí độc hoặc thiếu oxy.
• Phân loại thiết bị bao gồm hai nhóm chính: Bình tự cứu cách ly (sử dụng oxy hóa học hoặc oxy nén để cung cấp khí thở độc lập với môi trường bên ngoài) và bình tự cứu lọc (sử dụng phin lọc để loại bỏ khí độc, chủ yếu là khí CO, nhưng yêu cầu môi trường phải có đủ nồng độ oxy tối thiểu).

Yêu cầu chung và cấu tạo của bình tự cứu

• Cấu tạo của bình phải đảm bảo độ kín khít tuyệt đối, chống va đập, chịu được áp lực cơ học và môi trường khắc nghiệt trong mỏ hầm lò.
• Các bộ phận chính bao gồm vỏ ngoài bảo vệ, cơ cấu mở nhanh, mặt nạ/ống ngậm, kẹp mũi, túi thở (đối với loại cách ly) và bộ phận phản ứng hóa học tạo oxy hoặc phin lọc độc.
• Khối lượng của bình tự cứu đeo hông phải được tối ưu hóa để không gây cản trở cho người lao động trong quá trình di chuyển và làm việc hàng ngày, đồng thời phải tuân thủ nghiêm ngặt giới hạn khối lượng theo từng chủng loại cụ thể.

Các thông số kỹ thuật và yêu cầu chế tạo

• Thời gian bảo hộ định mức: Phải đạt tiêu chuẩn tối thiểu theo thiết kế (ví dụ: 30 phút, 45 phút, 60 phút hoặc hơn tùy loại) trong điều kiện người sử dụng di chuyển tích cực thoát hiểm.
• Nồng độ khí CO2 trong khí hít vào không được vượt quá giới hạn cho phép nhằm tránh gây ngạt hoặc ngộ độc cho người sử dụng.
• Nhiệt độ của khí hít vào từ bình tự cứu cách ly phải nằm trong giới hạn an toàn sinh lý, không gây bỏng đường hô hấp của người sử dụng.
• Trở lực hít vào và thở ra phải ở mức thấp, đảm bảo người lao động có thể hô hấp dễ dàng ngay cả khi đang vận động mạnh để thoát hiểm.

Quy trình kiểm tra, thử nghiệm và bảo quản

• Kiểm tra định kỳ: Thiết bị phải được kiểm tra độ kín, trọng lượng và tình trạng vật lý định kỳ bằng các thiết bị chuyên dụng tại mỏ.
• Thử nghiệm hiệu năng: Phải tiến hành thử nghiệm trên thiết bị mô phỏng hô hấp hoặc thử nghiệm thực tế để đánh giá thời gian bảo hộ và các chỉ tiêu kỹ thuật an toàn.
• Bảo quản và vận chuyển: Bình tự cứu phải được bảo quản trong kho chuyên dụng, tránh ánh nắng trực tiếp, nguồn nhiệt, hóa chất ăn mòn và va đập cơ học. Khi vận chuyển phải xếp đặt gọn gàng, có biện pháp chống rung lắc.

Hạn sử dụng, loại bỏ và tiêu hủy thiết bị

• Hạn sử dụng của bình tự cứu được xác định cụ thể theo khuyến cáo của nhà sản xuất và kết quả kiểm định định kỳ.
• Loại bỏ thiết bị: Các bình tự cứu bị móp méo, nứt vỡ vỏ, mất độ kín khít, quá hạn sử dụng hoặc có khối lượng thay đổi vượt quá sai số cho phép phải bị loại bỏ ngay lập tức khỏi hệ thống trang bị.
• Tiêu hủy an toàn: Việc tiêu hủy các bình tự cứu (đặc biệt là loại oxy hóa học chứa hóa chất hoạt tính mạnh) phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình an toàn hóa chất và bảo vệ môi trường, tuyệt đối không tự ý đập phá hoặc vứt bỏ bừa bãi.

Quy định về chứng nhận hợp quy và quản lý chất lượng

• Chứng nhận hợp quy: Bình tự cứu cá nhân sản xuất trong nước hoặc nhập khẩu phải được chứng nhận hợp quy và công bố hợp quy theo quy định của pháp luật trước khi lưu thông trên thị trường.
• Lô thử nghiệm và mẫu thử: Quy định chi tiết về phương pháp lấy mẫu, số lượng mẫu thử nghiệm và lưu mẫu đối với từng lô hàng để phục vụ công tác kiểm tra chất lượng.
• Ghi nhãn sản phẩm: Nhãn của bình tự cứu phải thể hiện rõ ràng các thông tin bắt buộc bao gồm: Tên sản phẩm, ký hiệu mã hiệu, nhà sản xuất, ngày sản xuất, hạn sử dụng, số lô và các cảnh báo an toàn quan trọng.
• Hồ sơ quản lý: Đơn vị sử dụng phải lập sổ theo dõi, ghi chép chi tiết quá trình cấp phát, kiểm tra định kỳ, sửa chữa và thanh lý đối với từng chiếc bình tự cứu theo mã số định danh riêng.

Trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân và cơ quan quản lý

• Cơ quan quản lý nhà nước: Thực hiện thanh tra, kiểm tra, giám sát việc tuân thủ quy chuẩn này tại các đơn vị khai thác mỏ hầm lò và các đơn vị cung ứng thiết bị.
• Doanh nghiệp sử dụng: Có trách nhiệm trang bị đầy đủ bình tự cứu đạt chuẩn cho toàn bộ người lao động làm việc dưới hầm lò; tổ chức huấn luyện, đào tạo định kỳ cho người lao động về kỹ năng sử dụng bình tự cứu trong tình huống khẩn cấp.
• Người lao động: Có trách nhiệm bảo quản, mang theo bình tự cứu bên mình trong suốt ca làm việc và sử dụng đúng kỹ thuật khi xảy ra sự cố.

Hiệu lực thi hành

Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01:2018/BCT có hiệu lực thi hành bắt buộc đối với mọi hoạt động liên quan đến bình tự cứu cá nhân trong mỏ hầm lò tại Việt Nam. Các quy định trước đây trái với quy chuẩn này đều bãi bỏ. Các đơn vị khai thác mỏ và cung cấp thiết bị có trách nhiệm rà soát, nâng cấp trang thiết bị để đảm bảo tính tương thích và an toàn tuyệt đối theo các tiêu chuẩn kỹ thuật đã được ban hành.