Trong hoạt động hành nghề công chứng, sai sót là điều khó tránh khỏi. Tuy nhiên, cách thức xử lý hậu quả và trách nhiệm của những người liên quan đang có sự thay đổi lớn theo hướng siết chặt kỷ cương. Luật Công chứng 2024 vừa được thông qua đã xác lập một nguyên tắc mới: Trách nhiệm bồi thường sẽ đeo bám cá nhân gây lỗi cho đến cùng, bất kể họ còn làm nghề hay không.

"Rời nghề" không đồng nghĩa với "hết trách nhiệm"

Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất tại khoản 2 Điều 40 Luật Công chứng 2024 quy định về nghĩa vụ hoàn trả của công chứng viên và nhân viên của tổ chức hành nghề công chứng. Theo đó, nếu công chứng viên hoặc nhân viên trực tiếp gây thiệt hại thì phải có trách nhiệm hoàn trả một khoản tiền cho tổ chức hành nghề công chứng đã bồi thường trước đó.

Điều đáng nói là quy định này nhấn mạnh:

"Công chứng viên, nhân viên của tổ chức hành nghề công chứng trực tiếp gây thiệt hại phải hoàn trả một khoản tiền cho tổ chức hành nghề công chứng đã bồi thường theo quy định của pháp luật, kể cả trường hợp người đó không còn là công chứng viên hoặc không còn làm việc tại tổ chức hành nghề công chứng đó."

Quy định này nhằm ngăn chặn tình trạng cá nhân gây ra sai phạm rồi xin nghỉ việc hoặc chuyển công tác để né tránh trách nhiệm tài chính. Nếu cá nhân không tự nguyện hoàn trả, tổ chức hành nghề công chứng có quyền khởi kiện ra Tòa án để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

So sánh với quy định hiện hành

So với Luật Công chứng 2014, tinh thần về việc tổ chức hành nghề công chứng đứng ra bồi thường trước rồi yêu cầu cá nhân hoàn trả sau vẫn được giữ vững (tại khoản 5 Điều 33 và khoản 1 Điều 38). Tuy nhiên, việc luật hóa cụ thể trường hợp "không còn là công chứng viên" tại luật mới đã tạo ra hành lang pháp lý rõ ràng và nghiêm khắc hơn rất nhiều.

Bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp: "Lá chắn" bắt buộc

Để giảm thiểu rủi ro tài chính cho cả tổ chức và cá nhân, Điều 39 Luật Công chứng 2024 tiếp tục khẳng định bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp của công chứng viên là loại hình bảo hiểm bắt buộc.

Tổ chức hành nghề công chứng có nghĩa vụ mua bảo hiểm cho toàn bộ công chứng viên đang hành nghề tại đơn vị mình. Việc duy trì bảo hiểm này phải được thực hiện liên tục trong suốt quá trình hoạt động. Đây không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là công cụ bảo vệ công chứng viên trước những rủi ro nghề nghiệp có thể dẫn đến những khoản bồi thường khổng lồ.

Những quy định mới này sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2025, hứa hẹn sẽ nâng cao ý thức trách nhiệm và tính chuyên nghiệp trong hoạt động công chứng tại Việt Nam.