Thông tư 89/2013/TT-BTC do Bộ trưởng Bộ Tài chính ban hành sửa đổi, bổ sung Thông tư số 228/2009/TT-BTC hướng dẫn chế độ trích lập và sử dụng các khoản dự phòng giảm giá hàng tồn kho, tổn thất các khoản đầu tư tài chính, nợ phải thu khó đòi và bảo hành sản phẩm, hàng hoá, công trình xây lắp tại doanh nghiệp. Văn bản này tập trung điều chỉnh toàn diện các quy định liên quan đến đối tượng, điều kiện, công thức tính toán và phương án xử lý các khoản dự phòng tổn thất đối với các khoản đầu tư tài chính dài hạn của doanh nghiệp.

Phạm vi và đối tượng áp dụng quy định trích lập dự phòng đầu tư tài chính

Quy định mới áp dụng đối với các khoản vốn mà doanh nghiệp đang đầu tư vào các tổ chức kinh tế được thành lập theo quy định của pháp luật Việt Nam, bao gồm:

• Công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần không đủ điều kiện để trích lập dự phòng theo quy định tại khoản 1 Điều 5 Thông tư số 228/2009/TT-BTC.
• Công ty liên doanh và công ty hợp danh.
• Các khoản đầu tư dài hạn khác phải trích lập dự phòng nếu tổ chức kinh tế mà doanh nghiệp đang đầu tư bị lỗ (ngoại trừ trường hợp lỗ theo kế hoạch đã được xác định cụ thể trong phương án kinh doanh trước khi tiến hành đầu tư).
• Lưu ý về phương pháp kế toán: Việc trích lập dự phòng tổn thất đầu tư dài hạn chỉ được thực hiện đối với các khoản đầu tư được trình bày theo phương pháp giá gốc. Quy định này hoàn toàn không áp dụng cho các khoản đầu tư được trình bày theo phương pháp vốn chủ sở hữu theo quy định của pháp luật.

Điều kiện và phương pháp trích lập dự phòng tổn thất đầu tư tài chính

Doanh nghiệp thực hiện việc xác định và tính toán mức trích lập dự phòng dựa trên các tiêu chí nghiêm ngặt sau:

• Điều kiện trích lập: Doanh nghiệp chỉ thực hiện trích lập dự phòng khi tổng số vốn đầu tư thực tế của chủ sở hữu cao hơn tổng giá trị vốn chủ sở hữu thực có của tổ chức kinh tế được đầu tư.
• Công thức xác định mức trích lập dự phòng cho mỗi khoản đầu tư tài chính: Mức trích dự phòng = [(Tổng vốn đầu tư thực tế của các bên tại tổ chức kinh tế - Vốn chủ sở hữu thực có của tổ chức kinh tế) x Số vốn đầu tư của mỗi bên] / Tổng vốn đầu tư thực tế của các bên tại tổ chức kinh tế.
• Xác định các chỉ tiêu trong công thức:
  • Tổng vốn đầu tư thực tế của các bên tại tổ chức kinh tế: Được xác định trên Bảng cân đối kế toán năm của tổ chức kinh tế nhận vốn góp tại thời điểm trích lập dự phòng (căn cứ vào mã số 411 và 412 trên Bảng cân đối kế toán ban hành kèm theo Quyết định số 15/2006/QĐ-BTC).
  • Vốn chủ sở hữu thực có của tổ chức kinh tế: Được xác định trên Bảng cân đối kế toán năm của tổ chức kinh tế nhận vốn tại thời điểm trích lập dự phòng (căn cứ vào mã số 410 trên Bảng cân đối kế toán ban hành kèm theo Quyết định số 15/2006/QĐ-BTC).

Nguyên tắc xử lý các khoản dự phòng tổn thất đầu tư tài chính

Tại thời điểm lập dự phòng, doanh nghiệp tiến hành so sánh giữa số dự phòng phải trích lập tính theo công thức với số dư khoản dự phòng hiện có trên sổ sách để xử lý như sau:

• Nếu số dự phòng tổn thất đầu tư tài chính phải trích lập bằng với số dư khoản dự phòng hiện có, doanh nghiệp giữ nguyên và không phải thực hiện trích lập thêm.
• Nếu số dự phòng phải trích lập cao hơn số dư khoản dự phòng hiện có, doanh nghiệp thực hiện trích bổ sung phần chênh lệch thiếu vào chi phí tài chính của doanh nghiệp trong kỳ.
• Nếu số dự phòng phải trích lập thấp hơn số dư khoản dự phòng hiện có, doanh nghiệp phải thực hiện hoàn nhập phần chênh lệch thừa và ghi giảm chi phí tài chính trong kỳ.

Hiệu lực thi hành và quy định chuyển tiếp về thuế

Thông tư quy định cụ thể về thời gian áp dụng và các biện pháp xử lý chuyển tiếp nhằm tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp trong quá trình quyết toán thuế:

• Hiệu lực thi hành: Thông tư này chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 26 tháng 7 năm 2013.
• Xử lý đối với doanh nghiệp trích lập theo báo cáo tài chính cùng năm: Trường hợp doanh nghiệp đã trích lập dự phòng dựa trên báo cáo tài chính cùng năm của bên nhận vốn, khi bị cơ quan có thẩm quyền thanh tra, kiểm tra xuất toán khỏi chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế, thì số thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp tăng thêm tương ứng đã nộp vào ngân sách nhà nước sẽ được giảm trừ vào số thuế phải nộp của năm sau. Đối với trường hợp doanh nghiệp chưa nộp thì không phải nộp và không cần thực hiện điều chỉnh lại sổ sách kế toán.
• Xử lý đối với doanh nghiệp trích lập theo báo cáo tài chính năm trước: Đối với các doanh nghiệp đã thực hiện trích lập dự phòng dựa trên báo cáo tài chính năm trước của tổ chức kinh tế nhận vốn góp và đã thực hiện kê khai thuế theo đúng quy định của pháp luật, doanh nghiệp không phải thực hiện điều chỉnh lại việc trích lập dự phòng theo quy định mới tại Thông tư này.