Ngày 17 tháng 03 năm 1998, Bộ Tài chính ban hành Thông tư số 33/1998/TT-BTC hướng dẫn hạch toán trích lập và sử dụng các khoản dự phòng giảm giá hàng tồn kho, dự phòng nợ phải thu khó đòi, dự phòng giảm giá chứng khoán tại doanh nghiệp Nhà nước. Đây là văn bản pháp lý quan trọng nhằm giúp các doanh nghiệp Nhà nước chủ động bảo toàn vốn kinh doanh, phản ánh chính xác giá trị tài sản và phòng ngừa các rủi ro tài chính trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh theo cơ chế thị trường.

Đối tượng áp dụng của Thông tư bao gồm tất cả các doanh nghiệp Nhà nước hoạt động trong các ngành sản xuất, kinh doanh, dịch vụ thuộc mọi lĩnh vực kinh tế. Phạm vi điều chỉnh của văn bản tập trung vào việc hướng dẫn chi tiết các điều kiện, mức trích lập, nguyên tắc sử dụng và phương pháp hạch toán kế toán đối với ba khoản dự phòng rủi ro tài chính lớn cuối niên độ kế toán.

• Thời điểm trích lập các khoản dự phòng phải được thực hiện vào cuối niên độ kế toán, trước khi doanh nghiệp tiến hành lập báo cáo tài chính năm.
• Doanh nghiệp phải thành lập Hội đồng thẩm định để xác định chính xác mức độ tổn thất thực tế của hàng tồn kho, các khoản nợ phải thu khó đòi và các khoản chứng khoán bị giảm giá làm căn cứ pháp lý để trích lập dự phòng.
• Các khoản dự phòng sau khi trích lập được hạch toán trực tiếp vào chi phí quản lý doanh nghiệp hoặc chi phí hoạt động tài chính trong kỳ, giúp doanh nghiệp giảm bớt gánh nặng chi phí khi tổn thất thực tế xảy ra ở năm tài chính tiếp theo.

• Đối tượng trích lập: Bao gồm các loại nguyên liệu, vật liệu, công cụ, dụng cụ, hàng hóa, thành phẩm tồn kho thuộc quyền sở hữu hợp pháp của doanh nghiệp, có giá trị thị trường tại thời điểm lập báo cáo tài chính thấp hơn giá trị ghi trên sổ kế toán.
• Điều kiện trích lập: Hàng tồn kho phải có hóa đơn, chứng từ hợp pháp. Không thực hiện trích lập dự phòng đối với các loại hàng tồn kho bị hư hỏng, kém phẩm chất do nguyên nhân chủ quan của doanh nghiệp (các trường hợp này phải xử lý bồi thường hoặc tính vào tổn thất trực tiếp).
• Mức trích lập: Được xác định bằng chênh lệch giữa giá gốc ghi trên sổ kế toán với giá trị thuần có thể thực hiện được (giá thị trường trừ đi chi phí bán hàng phát sinh).
• Phương pháp xử lý tài chính: Cuối năm sau, nếu giá trị hàng tồn kho phục hồi hoặc số lượng hàng tồn kho đã được tiêu thụ, doanh nghiệp phải thực hiện hoàn nhập phần chênh lệch dự phòng đã lập cao hơn vào thu nhập khác hoặc giảm chi phí trong kỳ.

• Đối tượng trích lập: Là các khoản nợ phải thu từ các tổ chức kinh tế, cá nhân mà doanh nghiệp đã áp dụng các biện pháp đòi nợ nhưng vẫn chưa thu hồi được, hoặc khách hàng nợ lâm vào tình trạng giải thể, phá sản, mất khả năng thanh toán.
• Điều kiện trích lập: Phải có đầy đủ chứng từ gốc chứng minh khoản nợ (hợp đồng kinh tế, biên bản đối chiếu công nợ, khế ước vay nợ) và có bằng chứng rõ ràng về việc khách hàng không có khả năng thanh toán đúng hạn.
• Mức trích lập: Doanh nghiệp căn cứ vào thời gian quá hạn của khoản nợ hoặc dự kiến mức độ tổn thất thực tế để trích lập theo tỷ lệ phần trăm phù hợp trên tổng số dư nợ phải thu khó đòi.
• Xử lý xóa nợ: Đối với các khoản nợ hoàn toàn không thể thu hồi được, doanh nghiệp sử dụng nguồn dự phòng đã trích lập để bù đắp tổn thất. Phần thiếu hụt chưa được dự phòng sẽ được hạch toán trực tiếp vào chi phí quản lý doanh nghiệp.

• Đối tượng trích lập: Các loại chứng khoán (bao gồm cổ phiếu, trái phiếu) do doanh nghiệp đầu tư ngắn hạn hoặc dài hạn trên thị trường tài chính mà tại thời điểm cuối năm có giá thị trường bị giảm so với giá đang hạch toán trên sổ kế toán.
• Điều kiện trích lập: Chứng khoán phải là loại được mua bán tự do trên thị trường chứng khoán. Đối với các khoản vốn đầu tư vào doanh nghiệp khác không giao dịch trên thị trường thì không áp dụng phương pháp trích lập dự phòng này.
• Mức trích lập: Được tính bằng chênh lệch giữa giá trị ghi trên sổ kế toán của tổng số chứng khoán đang nắm giữ với giá trị thị trường thực tế của chúng tại ngày khóa sổ kế toán năm.
• Sử dụng dự phòng: Khoản dự phòng này được dùng để bù đắp các khoản lỗ do giảm giá chứng khoán thực tế phát sinh khi doanh nghiệp thực hiện bán hoặc chuyển nhượng chứng khoán trong năm tài chính tiếp theo.

Thông tư 33/1998/TT-BTC có hiệu lực thi hành áp dụng cho việc khóa sổ kế toán, lập báo cáo tài chính từ niên độ kế toán năm 1998 của các doanh nghiệp Nhà nước. Các quy định trước đây về trích lập dự phòng trái với Thông tư này đều bãi bỏ. Trong quá trình thực hiện, các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có trách nhiệm chỉ đạo, kiểm tra các doanh nghiệp Nhà nước thuộc quyền quản lý thực hiện nghiêm túc các hướng dẫn tại Thông tư này.