Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14436:2025 (BS EN 17279:2019) về Thực phẩm - Phương pháp sàng lọc aflatoxin B1, deoxynivalenol, fumonisin B1 và B2, ochratoxin A, T-2 toxin, HT-2 toxin và zearalenon trong thực phẩm (không bao gồm thực phẩm dành cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ) bằng sắc ký lỏng - Hai lần khối phổ (LC-MS/MS) quy định quy trình kỹ thuật chuẩn hóa nhằm phát hiện và sàng lọc đồng thời nhiều loại độc tố vi nấm nguy hại trong các nền mẫu thực phẩm khác nhau.

Phạm vi và đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn

• Phạm vi áp dụng: Tiêu chuẩn này hướng dẫn phương pháp sàng lọc bằng kỹ thuật sắc ký lỏng hiệu năng cao kết hợp hai lần khối phổ (LC-MS/MS) đối với các độc tố vi nấm phổ biến bao gồm aflatoxin B1, deoxynivalenol, fumonisin B1 và B2, ochratoxin A, T-2 toxin, HT-2 toxin và zearalenon.
• Đối tượng áp dụng: Áp dụng đối với các loại thực phẩm lưu thông trên thị trường, ngoại trừ các sản phẩm thực phẩm chuyên biệt dành cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ do yêu cầu về giới hạn phát hiện cực kỳ nghiêm ngặt của nhóm đối tượng này. Tiêu chuẩn là tài liệu tham khảo kỹ thuật quan trọng cho các phòng thử nghiệm, cơ quan kiểm nghiệm an toàn thực phẩm và các nhà sản xuất trong việc kiểm soát chất lượng sản phẩm.

Quy định về phần mẫu thử và chuẩn bị mẫu

• Mẫu thử phải được lấy và đồng nhất hóa theo các quy trình chuẩn để đảm bảo tính đại diện cho toàn bộ lô hàng cần kiểm nghiệm.
• Quá trình xử lý mẫu, chiết xuất độc tố phải sử dụng các dung môi và thiết bị phù hợp nhằm tối ưu hóa hiệu suất thu hồi, tránh làm phân hủy hoặc thất thoát các độc tố vi nấm nhạy cảm.

Chương trình giám sát phản ứng nhiều lần (MRM)

• Hệ thống LC-MS/MS phải được thiết lập chương trình MRM (Multiple Reaction Monitoring) chuyên biệt cho từng loại độc tố vi nấm để đảm bảo độ nhạy và độ chọn lọc cao nhất.
• Mỗi độc tố vi nấm cần được nhận diện dựa trên thời gian lưu sắc ký và ít nhất hai sự chuyển dịch ion (ion tiền chất sang ion sản phẩm) đặc trưng.

Xác định phần khối lượng và nồng độ ngưỡng sàng lọc (STC)

• Hàm lượng của các độc tố vi nấm trong mẫu thử được tính toán và biểu thị bằng đơn vị phần khối lượng (μg/kg).
• Tiêu chuẩn thiết lập nồng độ ngưỡng sàng lọc (STC - Screening Target Concentration) cho từng loại độc tố. Đây là mức nồng độ làm căn cứ để phân loại mẫu là "tuân thủ" (âm tính) hoặc "nghi ngờ" (cần thử nghiệm khẳng định).

Đánh giá tỷ lệ âm tính giả tại nồng độ ngưỡng sàng lọc (STC)

• Điều kiện đánh giá: Được xác định khi tỷ số phản hồi (RR - Response Ratio) nhỏ hơn giá trị ngưỡng STC (RR < giá trị ngưỡng STC).
• Yêu cầu kỹ thuật: Tỷ lệ âm tính giả tại mức STC phải được kiểm soát ở mức cực kỳ thấp (thông thường dưới 5%) để đảm bảo không bỏ sót các mẫu thực phẩm có chứa độc tố vượt ngưỡng an toàn cho phép.

Đánh giá tỷ lệ nghi ngờ giả tại nồng độ ngưỡng sàng lọc (STC)

• Điều kiện đánh giá: Được xác định khi tỷ số phản hồi (RR) lớn hơn hoặc bằng giá trị ngưỡng STC (RR ≥ giá trị ngưỡng STC).
• Yêu cầu kỹ thuật: Việc phân tích tỷ lệ nghi ngờ giả giúp phòng thử nghiệm tối ưu hóa quy trình, giảm thiểu các trường hợp cảnh báo sai đối với các mẫu thực tế nằm trong ngưỡng an toàn, từ đó tiết kiệm chi phí và thời gian thử nghiệm khẳng định lại.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14436:2025 có hiệu lực áp dụng kể từ ngày ban hành theo các quyết định của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền về khoa học và công nghệ, thay thế hoặc bổ sung cho các phương pháp thử nghiệm độc tố vi nấm trước đây nhằm tiệm cận với các tiêu chuẩn quốc tế hiện đại (BS EN 17279:2019).