Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 6166:1996 là văn bản kỹ thuật quan trọng quy định các yêu cầu chất lượng và phương pháp kiểm tra đối với sản phẩm phân bón vi sinh vật cố định nitơ (hay còn gọi là phân bón vi sinh vật cố định đạm). Dưới đây là phần tóm tắt chi tiết và chuyên sâu về phạm vi áp dụng, các thuật ngữ định nghĩa cùng các yêu cầu kỹ thuật cốt lõi được quy định từ Điều 1 đến Điều 4 của tiêu chuẩn này.

- Điều 1: Phạm vi áp dụng

• Tiêu chuẩn này áp dụng cho tất cả các loại phân bón vi sinh vật cố định nitơ được sản xuất, lưu thông, kinh doanh và sử dụng trong lĩnh vực nông nghiệp tại Việt Nam.
• Đối tượng điều chỉnh trực tiếp bao gồm các sản phẩm phân bón chứa các chủng vi sinh vật có khả năng cố định nitơ tự do, hội sinh hoặc cộng sinh, liên kết với cây trồng nhằm cung cấp dinh dưỡng đạm sinh học cho đất và cây.
• Tiêu chuẩn đóng vai trò là căn cứ pháp lý để các cơ quan quản lý nhà nước tiến hành thanh tra, kiểm tra chất lượng sản phẩm, đồng thời là cơ sở để các đơn vị sản xuất công bố tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm của mình.

- Điều 2: Tiêu chuẩn viện dẫn

• Để đảm bảo tính đồng bộ và chính xác trong việc áp dụng, TCVN 6166:1996 được áp dụng song song và viện dẫn tới các tiêu chuẩn liên quan về phương pháp lấy mẫu phân tích vi sinh vật học và phân tích hóa học đối với phân bón.
• Các tiêu chuẩn viện dẫn này là cơ sở kỹ thuật bắt buộc để thực hiện việc xác định mật độ vi sinh vật, độ ẩm, độ pH và các chỉ tiêu lý - hóa liên quan khác khi tiến hành kiểm nghiệm sản phẩm.

- Điều 3: Thuật ngữ và định nghĩa

Điều khoản này đưa ra các định nghĩa chuẩn xác nhằm thống nhất cách hiểu và áp dụng thống nhất các khái niệm trong toàn bộ tiêu chuẩn:

• Phân bón vi sinh vật cố định nitơ: Là sản phẩm chứa một hoặc nhiều chủng vi sinh vật sống đã được tuyển chọn với mật độ đạt tiêu chuẩn quy định, có khả năng cố định nitơ từ không khí để chuyển hóa thành các hợp chất chứa nitơ mà cây trồng có thể hấp thụ được.
• Chất mang (chất nền): Là chất liệu (thường là than bùn, chất hữu cơ hoặc chất lỏng) đã được xử lý thích hợp để làm môi trường sống, bảo tồn và duy trì hoạt tính của các vi sinh vật cố định nitơ trong suốt quá trình bảo quản, lưu thông và sử dụng.
• Vi sinh vật tạp nhiễm: Là tất cả các loài vi sinh vật (bao gồm vi khuẩn, nấm mốc, nấm men) xuất hiện trong sản phẩm ngoài các chủng vi sinh vật cố định nitơ đã được đăng ký hoặc công bố trên nhãn sản phẩm.

- Điều 4: Yêu cầu kỹ thuật đối với phân bón vi sinh vật cố định nitơ

Đây là nội dung cốt lõi nhất của phần đầu tiêu chuẩn, quy định các chỉ tiêu chất lượng bắt buộc mà một sản phẩm phân bón vi sinh vật cố định nitơ phải đạt được:

• Trạng thái vật lý và cảm quan: Đối với sản phẩm dạng bột, yêu cầu phải tơi xốp, không bị vón cục lớn, không có tạp chất lạ nhìn thấy bằng mắt thường. Đối với sản phẩm dạng lỏng, yêu cầu phải đồng nhất, không bị phân lớp hoặc kết tủa lắng cặn không thể phân tán lại khi lắc đều. Sản phẩm không được có mùi hôi thối khó chịu của quá trình phân hủy hữu cơ bất thường.
• Mật độ vi sinh vật cố định nitơ: Đây là chỉ tiêu quyết định hiệu quả sinh học của phân bón. Tiêu chuẩn quy định mật độ vi sinh vật cố định nitơ hữu hiệu không được nhỏ hơn 10 mũ 8 tế bào trên một gam (hoặc trên một mililít đối với dạng lỏng) tại thời điểm xuất xưởng. Tại thời điểm hết hạn sử dụng, mật độ này không được thấp hơn 10 mũ 7 tế bào trên một gam (hoặc mililít).
• Mật độ vi sinh vật tạp nhiễm: Để đảm bảo an toàn sinh học và chất lượng sản phẩm, mật độ vi sinh vật tạp nhiễm bị giới hạn nghiêm ngặt. Hàm lượng vi sinh vật tạp nhiễm không được vượt quá 10 mũ 6 tế bào trên một gam (hoặc mililít) đối với sản phẩm thông thường, nhằm tránh sự cạnh tranh dinh dưỡng và lấn át chủng vi sinh vật ích lợi.
• Độ ẩm (đối với sản phẩm dạng bột/than bùn): Độ ẩm của chất mang phải nằm trong khoảng tối ưu (thường từ 30% đến 40%) để đảm bảo vi sinh vật duy trì được sự sống và hoạt tính sinh học, nhưng không quá cao gây bết dính hoặc tạo điều kiện cho vi khuẩn tạp nhiễm phát triển mạnh.
• Trị số pH (độ chua/kiềm): Trị số pH của sản phẩm phải nằm trong giới hạn phù hợp với đặc tính sinh lý của chủng vi sinh vật cố định nitơ sử dụng (thường dao động trong khoảng từ 5,5 đến 7,5) nhằm bảo vệ tối đa hoạt tính sinh học của chúng.

Lưu ý: Việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy định từ Điều 1 đến Điều 4 của TCVN 6166:1996 là điều kiện tiên quyết để các tổ chức, cá nhân sản xuất và kinh doanh phân bón vi sinh vật cố định nitơ chứng minh chất lượng sản phẩm trước pháp luật và người tiêu dùng.