Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 5970:1995 (hoàn toàn tương đương với báo cáo kỹ thuật quốc tế ISO/TR 4227:1989) là văn bản kỹ thuật nền tảng hướng dẫn về phương pháp lập kế hoạch giám sát chất lượng không khí xung quanh. Dưới đây là phần tóm tắt chuyên sâu và chi tiết nội dung Phần mở đầu cùng các điều khoản đầu tiên (từ Điều 1 đến Điều 4) của tiêu chuẩn này.

• Tiêu chuẩn này đưa ra các nguyên tắc chung và hướng dẫn kỹ thuật để thiết lập một hệ thống hoặc mạng lưới giám sát chất lượng không khí xung quanh hiệu quả.
• Phạm vi áp dụng tập trung hoàn toàn vào môi trường không khí xung quanh bên ngoài (ngoại cảnh), không áp dụng cho việc đo đạc khí thải trực tiếp tại nguồn (như ống khói nhà máy) hoặc môi trường không khí bên trong nhà xưởng, văn phòng làm việc.
• Đối tượng sử dụng tiêu chuẩn bao gồm các cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường, các tổ chức quan trắc, các đơn vị tư vấn và nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực kiểm soát ô nhiễm không khí.

• Văn bản này được xây dựng dựa trên sự tham chiếu chặt chẽ với báo cáo kỹ thuật ISO/TR 4227:1989 của Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế (ISO).
• Để thực hiện đầy đủ tiêu chuẩn này, người sử dụng cần kết hợp viện dẫn các tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế khác liên quan đến phương pháp đo, lấy mẫu và phân tích các chất ô nhiễm cụ thể trong không khí như lưu huỳnh điôxit (SO2), nitơ điôxit (NO2), cacbon mônôxit (CO), ôzôn (O3) và bụi lơ lửng.

• Không khí xung quanh (Ambient air): Được định nghĩa là lớp không khí ngoài trời bao quanh con người, động vật, thực vật và các công trình kiến trúc, không bao gồm không khí trong không gian khép kín của các tòa nhà hoặc nơi làm việc.
• Giám sát chất lượng không khí (Air quality monitoring): Là hoạt động đo đạc, theo dõi liên tục hoặc định kỳ các thông số vật lý, hóa học của không khí nhằm xác định hiện trạng, đánh giá xu hướng biến động và phát hiện các nguy cơ ô nhiễm.
• Trạm giám sát (Monitoring station): Vị trí địa lý cố định hoặc phương tiện di động được trang bị đầy đủ thiết bị kỹ thuật để thực hiện việc lấy mẫu và phân tích các chất ô nhiễm trong không khí.
• Mạng lưới giám sát (Monitoring network): Hệ thống liên kết các trạm giám sát được phân bổ một cách khoa học trong một khu vực địa lý nhất định nhằm cung cấp bức tranh toàn diện về chất lượng không khí của khu vực đó.

• Xác định rõ ràng mục tiêu giám sát: Đây là bước tiên quyết trong mọi kế hoạch. Mục tiêu có thể là đánh giá mức độ tuân thủ các tiêu chuẩn chất lượng không khí quốc gia, xác định xu hướng ô nhiễm dài hạn, đánh giá tác động của một nguồn thải cụ thể, hoặc phục vụ công tác cảnh báo sớm cho cộng đồng.
• Đảm bảo tính đại diện của mẫu đo: Vị trí đặt trạm giám sát và thời gian lấy mẫu phải được tính toán kỹ lưỡng để đảm bảo số liệu thu được phản ánh đúng thực trạng của khu vực mục tiêu, tránh các tác động cục bộ không mong muốn (trừ khi phép đo nhằm mục đích khảo sát nguồn ô nhiễm cục bộ đó).
• Tích hợp các yếu tố khí tượng: Kế hoạch giám sát bắt buộc phải kết hợp việc đo đạc các thông số khí tượng như hướng gió, tốc độ gió, nhiệt độ, độ ẩm và bức xạ mặt trời. Các yếu tố này quyết định trực tiếp đến sự phát tán, pha loãng và chuyển hóa hóa học của các chất ô nhiễm trong khí quyển.
• Thiết lập hệ thống Đảm bảo chất lượng và Kiểm soát chất lượng (QA/QC): Tiêu chuẩn nhấn mạnh mọi kế hoạch giám sát phải xây dựng kèm theo quy trình QA/QC nghiêm ngặt từ khâu lựa chọn thiết bị, hiệu chuẩn máy móc, lấy mẫu, bảo quản, phân tích trong phòng thí nghiệm cho đến khâu xử lý và lưu trữ số liệu nhằm đảm bảo độ tin cậy và tính pháp lý của thông tin.