Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 2568:1978 quy định các yêu cầu kỹ thuật đối với trục then hoa dùng trong máy kéo. Đây là văn bản kỹ thuật quan trọng nhằm đồng bộ hóa thiết kế, chế tạo và kiểm tra chất lượng các chi tiết truyền động then hoa trên các loại máy kéo nông nghiệp và lâm nghiệp tại Việt Nam. Dưới đây là tóm tắt chi tiết nội dung phần mở đầu và các điều khoản đầu (từ Điều 1 đến Điều 4) của tiêu chuẩn này.

Phần mở đầu và phạm vi áp dụng

Tiêu chuẩn này áp dụng cho các mối nối then hoa dạng răng thân khai hoặc răng chữ nhật của trục máy kéo và các chi tiết lắp trên trục. Tiêu chuẩn định hướng việc chuẩn hóa kích thước hình học và các thông số cơ bản nhằm đảm bảo tính lắp lẫn, độ bền vận hành và độ tin cậy cao của hệ thống truyền động trong điều kiện làm việc nặng nhọc của máy kéo.

Điều 1: Quy định về kích thước và prôfin then hoa

• Kích thước cơ bản của trục then hoa và lỗ then hoa phải tuân thủ nghiêm ngặt các thông số danh nghĩa được quy định trong các tiêu chuẩn liên quan về mối nối then hoa của hệ thống máy kéo.
• Prôfin của răng then hoa (dạng răng thẳng hoặc răng thân khai) phải đảm bảo độ chính xác về biên dạng để tối ưu hóa khả năng truyền lực, phân bổ đều tải trọng lên các răng và giảm thiểu ứng suất tập trung tại chân răng.
• Chiều dài phần làm việc của then, các kích thước vát mép, góc lượn chân răng và rãnh thoát dao phải được chế tạo đúng theo bản vẽ thiết kế kỹ thuật đã được phê duyệt.

Điều 2: Yêu cầu kỹ thuật về vật liệu chế tạo và phương pháp nhiệt luyện

• Vật liệu dùng để chế tạo trục then hoa phải là thép hợp kim hoặc thép cacbon chất lượng cao, có cơ tính tốt, đảm bảo khả năng chịu tải trọng động, tải trọng va đập và mômen xoắn lớn trong quá trình máy kéo vận hành trên đồng ruộng hoặc đường lâm nghiệp.
• Bề mặt làm việc của các then hoa phải được xử lý nhiệt luyện (như thấm cacbon, tôi thể tích hoặc tôi tần số) để đạt được độ cứng bề mặt tối ưu theo yêu cầu thiết kế, giúp tăng cường khả năng chống mài mòn và chống rỉ sét hóa học.
• Phần lõi của trục sau khi nhiệt luyện phải giữ được độ dẻo dai cần thiết, tránh hiện tượng gãy giòn hoặc nứt nẻ khi chịu tải trọng cực đại đột ngột.

Điều 3: Quy định về dung sai và lắp ghép mối nối then hoa

• Độ không đồng tâm giữa đường kính ngoài, đường kính trong và đường chia của phần then hoa so với cổ trục lắp ổ lăn không được vượt quá trị số dung sai cho phép nhằm tránh hiện tượng rung lắc khi quay.
• Dung sai chiều rộng rãnh then và chiều dày then phải đảm bảo độ hở hoặc độ dôi lắp ghép theo đúng sơ đồ lắp ghép tiêu chuẩn (lắp lỏng, lắp trung gian hoặc lắp chặt) tùy thuộc vào chức năng làm việc của mối nối là di trượt dọc trục hay cố định.
• Độ không song song của các then so với đường trục của trục không được vượt quá giới hạn quy định nhằm tránh hiện tượng kẹt then hoặc phân bố lực không đều giữa các răng then hoa.

Điều 4: Độ nhám bề mặt và yêu cầu kiểm tra chất lượng

• Độ nhám bề mặt (Ra hoặc Rz) của các mặt bên làm việc của then, đường kính ngoài và đường kính trong phải đạt chỉ số tối thiểu theo quy định để giảm thiểu ma sát, hạn chế mài mòn và tăng tuổi thọ cho mối nối.
• Trên bề mặt làm việc của trục then hoa tuyệt đối không được có các khuyết tật ngoại quan như vết nứt, vết xước sâu, rỗ khí, rỉ sét hoặc các vết cháy do quá trình mài gia công gây ra.
• Phương pháp kiểm tra kích thước và độ chính xác hình học của trục then hoa được thực hiện bằng các dưỡng đo chuyên dùng (dưỡng calip giới hạn) hoặc trên các thiết bị đo vạn năng có độ chính xác cao để đảm bảo tính đồng nhất của sản phẩm trước khi xuất xưởng.