Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 9793:2013

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 9793:2013 hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn ASTM D 5853 – 11 về "Dầu thô – Phương pháp xác định điểm đông đặc". Đây là văn bản kỹ thuật chuyên ngành quan trọng, quy định chi tiết quy trình thực nghiệm nhằm xác định nhiệt độ thấp nhất mà tại đó dầu thô vẫn còn khả năng chảy dưới các điều kiện thử nghiệm được kiểm soát nghiêm ngặt.

Điều 1: Phạm vi áp dụng (Scope)

• Tiêu chuẩn này quy định hai quy trình cụ thể để xác định điểm đông đặc của các mẫu dầu thô xuống đến nhiệt độ -36 độ C.
• Quy trình thứ nhất được thiết kế để xác định điểm đông đặc cực đại (maximum pour point). Trong quy trình này, mẫu thử được xử lý nhiệt trước khi làm lạnh nhằm đảm bảo các tinh thể sáp hòa tan hoàn toàn vào pha lỏng, triệt tiêu lịch sử nhiệt trước đó của mẫu.
• Quy trình thứ hai dùng để xác định điểm đông đặc cực tiểu (minimum pour point), phản ánh trạng thái vật lý thực tế của dầu thô khi chịu các tác động nhiệt học khác nhau trong quá trình lưu trữ, bơm chuyển và vận chuyển thương mại.
• Tiêu chuẩn này chỉ áp dụng riêng cho dầu thô. Các sản phẩm dầu mỏ đã qua chế biến hoặc dầu bôi trơn không thuộc phạm vi điều chỉnh của văn bản này mà được áp dụng các tiêu chuẩn thử nghiệm riêng biệt khác.

Điều 2: Tài liệu viện dẫn (Normative References)

Để đảm bảo tính chính xác và đồng bộ khi áp dụng tiêu chuẩn, các tài liệu viện dẫn sau đây là bắt buộc phải tham chiếu:

• Các tiêu chuẩn về phương pháp lấy mẫu dầu thô thủ công và tự động (tương đương với các tiêu chuẩn ASTM D 4057 và ASTM D 4177).
• Các tiêu chuẩn kỹ thuật về nhiệt kế dùng trong thí nghiệm (như tiêu chuẩn ASTM E 1 hoặc các tiêu chuẩn IP tương đương) để đảm bảo độ chính xác của phép đo nhiệt độ.
• Các tài liệu và quy định về an toàn phòng thí nghiệm khi tiếp xúc và xử lý các hợp chất hydrocacbon dễ cháy nổ.

Điều 3: Thuật ngữ và định nghĩa (Terminology)

Văn bản đưa ra các định nghĩa cốt lõi nhằm thống nhất cách hiểu và áp dụng trong suốt quá trình thực nghiệm:

• Điểm đông đặc (Pour point): Là nhiệt độ thấp nhất mà tại đó người thử nghiệm vẫn quan sát thấy sự chuyển động của mẫu dầu thô dưới các điều kiện quy định của phép thử.
• Điểm đông đặc cực đại (Maximum pour point): Chỉ số điểm đông đặc thu được sau khi mẫu thử đã trải qua quá trình gia nhiệt sơ bộ trong phòng thí nghiệm nhằm phá vỡ hoàn toàn cấu trúc mạng tinh thể sáp đã hình thành trước đó.
• Điểm đông đặc cực tiểu (Minimum pour point): Chỉ số điểm đông đặc thu được khi mẫu thử không trải qua bước gia nhiệt sơ bộ ở nhiệt độ cao, hoặc được áp dụng một chế độ xử lý nhiệt đặc biệt nhằm giữ nguyên trạng thái liên kết tinh thể sáp ban đầu của mẫu.

Điều 4: Tóm tắt phương pháp thử (Summary of Test Method)

Quy trình thử nghiệm cơ bản được thực hiện qua các bước nghiêm ngặt sau:

• Mẫu dầu thô sau khi được chuẩn bị và xử lý nhiệt theo đúng quy trình quy định sẽ được rót vào ống nghiệm tiêu chuẩn.
• Ống nghiệm chứa mẫu được đặt vào trong các bể làm lạnh chuyên dụng với tốc độ hạ nhiệt độ được kiểm soát chặt chẽ.
• Cứ sau mỗi khoảng giảm nhiệt độ là 3 độ C, ống nghiệm được lấy ra khỏi bể lạnh và nghiêng nhẹ để kiểm tra xem mẫu dầu thô có chuyển động hay không.
• Nhiệt độ ghi nhận ngay trước khi mẫu dầu thô ngừng chuyển động hoàn toàn trong vòng 5 giây liên tục khi đặt ống nghiệm nằm ngang sẽ được dùng làm cơ sở để tính toán và báo cáo điểm đông đặc chính thức.