Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 9211:2012 về Chợ - Tiêu chuẩn thiết kế là văn bản kỹ thuật quan trọng quy định các yêu cầu cơ bản đối với việc thiết kế xây dựng mới, cải tạo và nâng cấp các loại hình chợ trên phạm vi cả nước. Dưới đây là tóm tắt chi tiết nội dung Phần mở đầu và các điều khoản đầu (từ Điều 1 đến Điều 4) của tiêu chuẩn này.

Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu kỹ thuật tối thiểu để thiết kế xây dựng mới hoặc cải tạo, nâng cấp các công trình chợ truyền thống. Phạm vi áp dụng cụ thể bao gồm:

• Áp dụng đối với các loại hình chợ bán buôn (chợ đầu mối), chợ bán lẻ (chợ dân sinh, chợ hạng 1, hạng 2, hạng 3) tại các khu vực đô thị và nông thôn.
• Không áp dụng cho việc thiết kế các siêu thị, trung tâm thương mại, trung tâm mua sắm hiện đại hoặc các loại hình chợ tạm, chợ nổi tự phát.
• Là cơ sở pháp lý và kỹ thuật để các cơ quan quản lý nhà nước phê duyệt dự án đầu tư, thiết kế cơ sở và thiết kế thi công các công trình chợ.

Để áp dụng tiêu chuẩn này một cách đồng bộ và hiệu quả, cần phối hợp sử dụng các tài liệu viện dẫn tiêu chuẩn quốc gia và quy chuẩn kỹ thuật liên quan, bao gồm:

• Các tiêu chuẩn về phòng cháy chữa cháy cho nhà và công trình (TCVN 2622).
• Các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn cháy cho nhà và công trình (QCVN 06).
• Các tiêu chuẩn thiết kế hệ thống cấp thoát nước, chiếu sáng, thông gió và vệ sinh môi trường hiện hành.
• Các quy định về an toàn điện và chống sét cho công trình xây dựng.

Tiêu chuẩn đưa ra các định nghĩa chuẩn hóa nhằm thống nhất cách hiểu trong quá trình thiết kế và quản lý:

• Chợ: Là nơi diễn ra các hoạt động mua bán, trao đổi hàng hóa và dịch vụ của người dân, được tổ chức tại một địa điểm theo quy hoạch.
• Chợ đầu mối (Chợ bán buôn): Là chợ có vai trò tập trung, phát tán nguồn hàng hóa lớn từ các vùng sản xuất để phân phối đến các chợ bán lẻ và các kênh tiêu thụ khác.
• Chợ dân sinh (Chợ bán lẻ): Là chợ phục vụ nhu cầu tiêu dùng hàng ngày của dân cư trong khu vực lân cận.
• Điểm kinh doanh tại chợ: Bao gồm quầy hàng, sạp hàng, ki-ốt, cửa hàng được bố trí cố định hoặc không cố định trong phạm vi chợ để thương nhân thực hiện hoạt động kinh doanh.
• Diện tích kinh doanh: Là tổng diện tích đất hoặc sàn xây dựng được sử dụng trực tiếp cho việc bày bán hàng hóa và thực hiện các dịch vụ thương mại tại chợ.

Điều khoản này thiết lập các nguyên tắc thiết kế tổng thể và phân cấp quy mô chợ để áp dụng các tiêu chuẩn kỹ thuật tương ứng:

• Phân loại chợ theo quy mô: Chợ được phân thành 3 hạng chính dựa trên số lượng điểm kinh doanh và vai trò kinh tế xã hội. Chợ hạng 1 (quy mô lớn, trên 400 điểm kinh doanh), Chợ hạng 2 (quy mô trung bình, từ 200 đến 400 điểm kinh doanh), và Chợ hạng 3 (quy mô nhỏ, dưới 200 điểm kinh doanh).
• Yêu cầu về quy hoạch địa điểm: Địa điểm xây dựng chợ phải phù hợp với quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch xây dựng đô thị hoặc nông thôn mới của địa phương. Phải bảo đảm khoảng cách an toàn môi trường, không bị ngập lụt và thuận tiện về giao thông đối ngoại.
• Nguyên tắc tổ chức không gian: Thiết kế kiến trúc chợ phải bảo đảm phân khu chức năng rõ ràng (khu kinh doanh hàng thực phẩm tươi sống, khu hàng công nghệ phẩm, khu dịch vụ, khu quản lý, bãi đỗ xe, khu thu gom rác). Đường giao thông nội bộ trong chợ phải thông thoáng, bảo đảm cho xe cứu hỏa và xe vận chuyển hàng hóa tiếp cận dễ dàng.
• Yêu cầu về an toàn và vệ sinh: Công trình chợ phải được thiết kế bảo đảm độ bền vững, an toàn chịu lực, phòng chống cháy nổ nghiêm ngặt, có hệ thống thông gió tự nhiên hoặc cưỡng bức tốt để tránh tích tụ mùi hôi, và có hệ thống xử lý nước thải đạt chuẩn trước khi xả ra môi trường.