Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8742:2011 quy định phương pháp xác định hàm lượng nitrat và nitrit trong các loại mẫu cây trồng bằng phương pháp so màu. Đây là một phương pháp phân tích hóa lý quan trọng nhằm kiểm soát chất lượng và an toàn thực phẩm đối với các sản phẩm nông sản, đặc biệt là rau quả tươi.

Dưới đây là tóm tắt chi tiết nội dung Phần mở đầu và các điều khoản đầu (từ Điều 1 đến Điều 4) của Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8742:2011:

- Điều 1: Phạm vi áp dụng

• Tiêu chuẩn này quy định phương pháp so màu để xác định hàm lượng nitrat (NO3-) và nitrit (NO2-) trong các loại mẫu cây trồng và sản phẩm cây trồng.
• Phương pháp này áp dụng cho các phòng thử nghiệm phân tích chất lượng nông sản, giúp đánh giá mức độ tích lũy nitrat và nitrit trong mô thực vật, đảm bảo không vượt quá giới hạn cho phép gây ảnh hưởng đến sức khỏe con người.

- Điều 2: Tài liệu viện dẫn

• Để áp dụng tiêu chuẩn này một cách chính xác, cần viện dẫn các tài liệu kỹ thuật liên quan, đặc biệt là tiêu chuẩn về nước dùng cho phân tích trong phòng thí nghiệm (như TCVN 4851 hoặc ISO 3696).
• Các tài liệu viện dẫn được áp dụng phiên bản mới nhất tại thời điểm phân tích để đảm bảo tính đồng bộ và độ tin cậy của kết quả đo đạc.

- Điều 3: Nguyên tắc của phương pháp

• Xác định nitrit: Hàm lượng nitrit trong mẫu cây trồng được chiết xuất bằng nước ấm hoặc dung dịch đệm thích hợp. Sau đó, nitrit phản ứng với thuốc thử sulfanilamide trong môi trường axit để tạo thành muối diazonium. Muối này tiếp tục kết hợp với N-(1-naphthyl)ethylenediamine dihydrochloride (NEDD) tạo thành hợp chất màu azo màu hồng/đỏ tím đặc trưng. Tiến hành đo mật độ quang (độ hấp thụ) của dung dịch ở bước sóng cực đại khoảng 538 nm đến 540 nm bằng máy quang phổ.
• Xác định nitrat: Nitrat có trong mẫu không phản ứng trực tiếp với thuốc thử tạo màu azo. Do đó, cần tiến hành khử nitrat thành nitrit bằng cách cho dung dịch mẫu đi qua cột khử cadmi mạ đồng (hoặc sử dụng chất khử thích hợp khác). Sau khi khử, tiến hành xác định tổng lượng nitrit (bao gồm nitrit ban đầu và nitrit được chuyển hóa từ nitrat) bằng phương pháp so màu nêu trên. Hàm lượng nitrat thực tế được tính toán dựa trên hiệu số giữa tổng lượng nitrit sau khi khử và lượng nitrit ban đầu trước khi khử.

- Điều 4: Thuốc thử và vật liệu thử

• Tiêu chuẩn yêu cầu sử dụng các hóa chất thuộc loại tinh khiết phân tích (độ tinh khiết hóa học cao) và nước dùng trong phân tích phải là nước cất hoặc nước có độ tinh khiết tương đương (tối thiểu đạt tiêu chuẩn loại 3 theo TCVN 4851).
• Các hóa chất cốt lõi bao gồm: Axit clohydric (HCl) hoặc axit photphoric (H3PO4) để điều chỉnh môi trường axit; Sulfanilamide và N-(1-naphthyl)ethylenediamine dihydrochloride (NEDD) để pha chế thuốc thử tạo màu azo.
• Các chất chuẩn: Kali nitrat (KNO3) và Natri nitrit (NaNO2) sấy khô ở nhiệt độ quy định để pha chế các dung dịch tiêu chuẩn gốc và dung dịch tiêu chuẩn làm việc phục vụ cho việc xây dựng đường chuẩn.
• Các tác nhân khử: Hạt cadmi, dung dịch đồng sunfat (CuSO4) để chuẩn bị cột khử cadmi mạ đồng phục vụ cho quá trình chuyển hóa nitrat thành nitrit.

Lưu ý: Việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy định từ Điều 1 đến Điều 4 của TCVN 8742:2011 là điều kiện tiên quyết để thiết lập quy trình phân tích chuẩn xác, hạn chế tối đa sai số hệ thống trong quá trình xác định hàm lượng nitrat và nitrit trên các đối tượng mẫu cây trồng thực tế.