Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7957:2023 về Thoát nước - Mạng lưới và công trình bên ngoài - Yêu cầu thiết kế là văn bản kỹ thuật cốt lõi quy định các nguyên tắc, tiêu chuẩn và yêu cầu kỹ thuật trong việc lập thiết kế mới, cải tạo và nâng cấp hệ thống mạng lưới thoát nước cùng các công trình phụ trợ bên ngoài. Tiêu chuẩn này đóng vai trò định hướng quan trọng cho các kỹ sư, đơn vị tư vấn thiết kế và cơ quan quản lý nhà nước trong việc xây dựng hệ thống hạ tầng kỹ thuật đô thị đồng bộ, bền vững và bảo vệ môi trường.

Phạm vi áp dụng và đối tượng áp dụng

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với việc thiết kế xây dựng mới hoặc cải tạo, nâng cấp hệ thống thoát nước bên ngoài (bao gồm mạng lưới đường ống, cống, kênh mương và các công trình trên mạng lưới như trạm bơm, công trình xử lý nước thải, cửa xả) của các đô thị, khu dân cư tập trung, khu công nghiệp, khu chế xuất và các khu chức năng khác. Đối tượng áp dụng bao gồm các tổ chức, cá nhân có liên quan đến công tác quy hoạch, thiết kế, thẩm định, thi công và vận hành hệ thống thoát nước trên lãnh thổ Việt Nam.

Nội dung cốt lõi của các điều khoản đầu (Điều 1 đến Điều 4)

Điều 1: Phạm vi áp dụng

• Quy định chi tiết các yêu cầu kỹ thuật bắt buộc và khuyến khích áp dụng khi thiết kế hệ thống thoát nước mưa, nước thải sinh hoạt, nước thải công nghiệp và nước thải hỗn hợp.
• Xác định ranh giới thiết kế giữa hệ thống thoát nước bên trong công trình và mạng lưới thoát nước bên ngoài, đảm bảo tính kết nối đồng bộ và không chồng chéo.
• Định hướng việc áp dụng tiêu chuẩn phù hợp với điều kiện địa hình, khí hậu, thủy văn và đặc điểm phát triển kinh tế - xã hội của từng địa phương.

Điều 2: Tài liệu viện dẫn

• Thiết lập danh mục các tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) và quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) liên quan trực tiếp đến công tác thiết kế thoát nước, bao gồm các quy chuẩn về quy hoạch xây dựng, an toàn công trình, bảo vệ môi trường và chất lượng nước sau xử lý.
• Quy định nguyên tắc áp dụng: Khi các tài liệu viện dẫn có sự thay đổi, bổ sung hoặc thay thế thì áp dụng theo phiên bản mới nhất được cơ quan có thẩm quyền ban hành.

Điều 3: Thuật ngữ và định nghĩa

Điều khoản này chuẩn hóa hệ thống khái niệm chuyên ngành, tạo cơ sở thống nhất cho việc hiểu và áp dụng tiêu chuẩn, bao gồm:

• Hệ thống thoát nước chung: Hệ thống thu gom và vận chuyển chung cả nước thải và nước mưa trong cùng một mạng lưới đường ống.
• Hệ thống thoát nước riêng: Hệ thống có mạng lưới đường ống thu gom, vận chuyển nước thải riêng biệt với mạng lưới thu gom và thoát nước mưa.
• Hệ thống thoát nước nửa riêng: Hệ thống thoát nước chung có tuyến cống bao để thu gom toàn bộ nước thải khi không có mưa và một phần nước thải hòa loãng khi có mưa đưa về nhà máy xử lý.
• Lưu lượng nước thải tính toán: Lượng nước thải lớn nhất hoặc trung bình được lựa chọn làm cơ sở để tính toán kích thước đường ống và công suất các công trình xử lý.
• Các định nghĩa chi tiết khác về cống tự chảy, cống áp lực, giếng kiểm tra, giếng tách nước mưa, và cửa xả.

Điều 4: Quy định chung về thiết kế

Đây là điều khoản nền tảng đặt ra các nguyên tắc thiết kế bắt buộc phải tuân thủ nhằm đảm bảo tính an toàn, hiệu quả và bền vững của công trình:

• Sự phù hợp với quy hoạch: Thiết kế hệ thống thoát nước phải hoàn toàn phù hợp với quy hoạch xây dựng đô thị, quy hoạch chuyên ngành thoát nước đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt.
• Bảo vệ môi trường và nguồn tiếp nhận: Giải pháp thiết kế phải đảm bảo nước thải sau xử lý đạt quy chuẩn môi trường trước khi xả vào nguồn tiếp nhận; hạn chế tối đa việc tràn nước thải chưa xử lý ra môi trường tự nhiên.
• Lựa chọn sơ đồ và hệ thống thoát nước: Việc lựa chọn hệ thống thoát nước (chung, riêng hoặc nửa riêng) phải dựa trên cơ sở so sánh kinh tế - kỹ thuật, điều kiện tự nhiên, khí hậu, hiện trạng hệ thống thoát nước hiện có và yêu cầu bảo vệ môi trường.
• Tính toán chu kỳ tràn và thoát nước mưa: Thiết kế hệ thống thoát nước mưa phải tính đến tần suất mưa thiết kế, chu kỳ tràn cống phù hợp với cấp đô thị và tính chất của từng khu vực nhằm giảm thiểu nguy cơ ngập úng.
• An toàn và độ bền công trình: Vật liệu sử dụng làm đường ống, cống và các công trình phụ trợ phải đảm bảo độ bền cơ học, khả năng chống ăn mòn hóa học và xâm thực của nước thải, nước ngầm. Thiết kế phải đảm bảo an toàn cho người vận hành và cộng đồng xung quanh.
• Tiết kiệm năng lượng và tài nguyên: Ưu tiên giải pháp thoát nước tự chảy; hạn chế việc bố trí các trạm bơm nâng cốt nếu không thực sự cần thiết nhằm tiết kiệm chi phí vận hành và năng lượng.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7957:2023 thay thế cho các tiêu chuẩn cũ tương đương trước đây. Việc áp dụng tiêu chuẩn này là bắt buộc đối với các dự án đầu tư xây dựng mới hoặc cải tạo hệ thống thoát nước kể từ ngày tiêu chuẩn được công bố áp dụng chính thức bởi cơ quan nhà nước có thẩm quyền.