Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7437:2010 (ISO 6385:2004)

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7437:2010 về Ecgônômi - Nguyên lý Ecgônômi trong thiết kế hệ thống làm việc là văn bản kỹ thuật cốt lõi, được xây dựng trên cơ sở chấp nhận hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 6385:2004. Tiêu chuẩn này đóng vai trò là khuôn khổ cơ bản, định hướng cho việc áp dụng các nguyên lý ecgônômi vào thực tiễn thiết kế, cải tiến và vận hành các hệ thống làm việc nhằm tối ưu hóa sự an toàn, sức khỏe, sự thoải mái của người lao động, đồng thời nâng cao hiệu quả hoạt động tổng thể của hệ thống.

Nội dung chi tiết Phần mở đầu và các Điều khoản đầu (Từ Điều 1 đến Điều 4)

- Lời mở đầu và tính chất pháp lý của tiêu chuẩn

TCVN 7437:2010 do Ban kỹ thuật Tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC 159 Ecgônômi biên soạn, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng đề nghị, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Tiêu chuẩn này thay thế cho TCVN 7437:2004. Mục tiêu tối thượng của tiêu chuẩn là thiết lập một cách tiếp cận hệ thống, đặt con người làm trung tâm trong mọi hoạt động thiết kế kỹ thuật và tổ chức lao động.

- Điều 1: Phạm vi áp dụng

Điều khoản này xác định rõ ranh giới ứng dụng của tiêu chuẩn trong thực tiễn sản xuất và đời sống:

• Tiêu chuẩn thiết lập các nguyên lý cơ bản của ecgônômi dưới dạng các hướng dẫn định hướng cho việc thiết kế các hệ thống làm việc hoàn chỉnh.
• Đối tượng áp dụng bao gồm tất cả các cấu phần của hệ thống làm việc như: không gian làm việc, phương tiện làm việc, môi trường làm việc, nhiệm vụ công việc và quy trình công nghệ.
• Tiêu chuẩn này hướng tới việc phục vụ cho nhiều đối tượng chuyên môn khác nhau, bao gồm các nhà thiết kế hệ thống, kỹ sư, chuyên gia ecgônômi, nhà quản lý lao động, và các bên liên quan đến an toàn vệ sinh lao động.
• Mặc dù mang tính chất định hướng chung, tiêu chuẩn này là nền tảng để xây dựng các tiêu chuẩn ecgônômi chuyên biệt hơn cho từng ngành nghề hoặc thiết bị cụ thể.

- Điều 2: Thuật ngữ và định nghĩa

Để đảm bảo tính thống nhất trong cách hiểu và áp dụng, tiêu chuẩn đưa ra hệ thống định nghĩa chuẩn xác cho các khái niệm cốt lõi:

• Hệ thống làm việc (Work system): Là một tổ hợp bao gồm một hoặc nhiều người lao động cùng với các phương tiện làm việc, tương tác với nhau để thực hiện các nhiệm vụ của hệ thống, trong một không gian làm việc, dưới các điều kiện của môi trường làm việc và các yêu cầu do công việc đặt ra.
• Người lao động (Worker): Con người thực hiện một hoặc nhiều nhiệm vụ cụ thể trong phạm vi của hệ thống làm việc.
• Phương tiện làm việc (Work equipment): Bao gồm các công cụ, máy móc, phương tiện vận chuyển, thiết bị, phần mềm, đồ dùng văn phòng và bất kỳ thành phần nào khác được sử dụng trong hệ thống làm việc.
• Không gian làm việc (Work space): Thể tích không gian được phân bổ cho một hoặc nhiều người lao động trong hệ thống làm việc để hoàn thành nhiệm vụ công việc của họ.
• Vị trí làm việc (Workstation): Sự kết hợp và bố trí không gian của các phương tiện làm việc, đi kèm với các phụ kiện hỗ trợ tại khu vực làm việc của một cá nhân.
• Môi trường làm việc (Work environment): Tập hợp các yếu tố vật lý, hóa học, sinh học, tổ chức, xã hội và văn hóa bao quanh người lao động tại khu vực làm việc của họ.
• Nhiệm vụ công việc (Work task): Một hoạt động hoặc một nhóm các hoạt động được quy định rõ ràng nhằm đạt được một kết quả mong muốn trong hệ thống làm việc.
• Sức ép công việc (Work stress/load): Tổng hợp các điều kiện và yêu cầu bên ngoài tác động lên trạng thái sinh lý và tâm lý của người lao động trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.
• Căng thẳng do công việc (Work strain): Phản ứng bên trong của người lao động đối với sức ép công việc, phụ thuộc vào các đặc tính cá nhân như năng lực, thể chất, độ tuổi và kinh nghiệm.

- Điều 3: Nguyên lý chỉ đạo chung

Điều khoản này đặt ra triết lý thiết kế cốt lõi của ecgônômi hiện đại:

• Tiếp cận hệ thống: Việc thiết kế không được thực hiện một cách rời rạc mà phải xem xét mối quan hệ tương hỗ giữa con người, phương tiện và môi trường.
• Đặt con người làm trung tâm: Quá trình thiết kế phải bắt đầu từ việc hiểu rõ các đặc tính, giới hạn và khả năng của con người (về cả thể chất lẫn tâm sinh lý).
• Tối ưu hóa đồng thời hai mục tiêu: Đảm bảo sức khỏe, an toàn, sự thoải mái và phát triển cá nhân của người lao động; đồng thời tối đa hóa hiệu quả, năng suất và độ tin cậy của toàn bộ hệ thống làm việc.
• Tính linh hoạt và thích ứng: Thiết kế phải tính đến sự đa dạng của lực lượng lao động (về giới tính, độ tuổi, nhân trắc học) và cho phép người lao động có quyền kiểm soát nhất định đối với công việc của mình.

- Điều 4: Quy trình thiết kế hệ thống làm việc

Điều khoản này phác thảo các bước đi mang tính hệ thống để tích hợp các nguyên lý ecgônômi vào quy trình thiết kế kỹ thuật:

• Xác định mục tiêu và yêu cầu: Làm rõ mục đích của hệ thống làm việc mới hoặc hệ thống cần cải tiến, xác định các ràng buộc về công nghệ, kinh tế và nhân sự.
• Phân tích và phân bổ chức năng: Xác định rõ nhiệm vụ nào nên giao cho con người thực hiện, nhiệm vụ nào nên tự động hóa bằng máy móc hoặc phần mềm nhằm tận dụng tối đa ưu thế của cả hai bên.
• Thiết kế chi tiết các cấu phần: Tiến hành thiết kế cụ thể không gian làm việc, phương tiện làm việc, giao diện người - máy, môi trường vật lý (ánh sáng, tiếng ồn, nhiệt độ) và tổ chức công việc (thời gian làm việc, nhịp độ lao động).
• Đánh giá và thử nghiệm: Thực hiện đánh giá liên tục trong suốt quá trình thiết kế thông qua các mô hình giả lập, thử nghiệm thực tế với sự tham gia trực tiếp của người lao động để phát hiện và khắc phục các lỗi ecgônômi trước khi đưa vào vận hành chính thức.