Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 6663-4:2020 (ISO 5667-4:2016) về Chất lượng nước - Lấy mẫu - Phần 4: Hướng dẫn lấy mẫu từ các hồ tự nhiên và hồ nhân tạo do Bộ Khoa học và Công nghệ công bố, đưa ra các nguyên tắc và hướng dẫn kỹ thuật quan trọng nhằm đảm bảo tính đại diện và độ chính xác của mẫu nước được thu thập từ các hệ thống hồ.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các cơ quan quản lý nhà nước về môi trường, các đơn vị quan trắc, phòng thí nghiệm phân tích chất lượng nước, và các tổ chức, cá nhân có hoạt động liên quan đến việc khảo sát, thiết kế chương trình lấy mẫu và đánh giá chất lượng nước hồ tự nhiên cũng như hồ nhân tạo (hồ chứa) tại Việt Nam.

Nội dung cốt lõi của Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 6663-4:2020 (Điều 1 - Điều 4)

1. Phạm vi áp dụng (Điều 1)

• Cung cấp các hướng dẫn chi tiết về việc thiết kế chương trình lấy mẫu, kỹ thuật lấy mẫu, cũng như việc bảo quản và xử lý mẫu nước thu thập từ các hồ tự nhiên và hồ nhân tạo.
• Tiêu chuẩn này tập trung vào việc xác định chất lượng nước, đánh giá sự phân tầng hóa học/vật lý và kiểm soát ô nhiễm nguồn nước hồ theo thời gian và không gian.
• Lưu ý: Tiêu chuẩn này không đưa ra hướng dẫn chi tiết cho việc lấy mẫu vi sinh vật học hoặc lấy mẫu sinh học học, các nội dung này được quy định tại các tiêu chuẩn chuyên biệt khác.

2. Tài liệu viện dẫn (Điều 2)

• Tiêu chuẩn áp dụng các tài liệu viện dẫn quan trọng để đảm bảo tính đồng bộ trong quy trình thực hiện, bao gồm:
• TCVN 6663-1 (ISO 5667-1) - Hướng dẫn thiết kế chương trình lấy mẫu và kỹ thuật lấy mẫu.
• TCVN 6663-3 (ISO 5667-3) - Hướng dẫn bảo quản và xử lý mẫu nước.

3. Thuật ngữ và định nghĩa (Điều 3)

• Tiêu chuẩn làm rõ các khái niệm khoa học cốt lõi liên quan đến cấu trúc vật lý của hồ nước, bao gồm:
• Tầng nước mặt (Epilimnion): Lớp nước ấm phía trên, có mật độ thấp hơn và thường được xáo trộn tốt bởi gió.
• Tầng chuyển tiếp nhiệt (Metalimnion/Thermocline): Lớp nước có sự thay đổi nhiệt độ nhanh chóng theo độ sâu, ngăn cách tầng mặt và tầng đáy.
• Tầng nước đáy (Hypolimnion): Lớp nước lạnh phía dưới, có mật độ cao hơn và tương đối yên tĩnh, ít bị ảnh hưởng bởi gió.
• Hồ nhân tạo (Reservoir): Thân nước được hình thành do hoạt động xây đập hoặc ngăn dòng của con người nhằm tích trữ nước.

4. Thiết bị lấy mẫu (Điều 4)

• Quy định nghiêm ngặt về việc lựa chọn và sử dụng thiết bị lấy mẫu để tránh làm biến đổi tính chất hóa-lý của mẫu nước:
• Thiết bị lấy mẫu theo độ sâu: Phải sử dụng các ống lấy mẫu chuyên dụng (như bình lấy mẫu kiểu Van Dorn hoặc Niskin) có khả năng đóng kín ở độ sâu xác định để thu thập mẫu nước tại các tầng nước cụ thể.
• Thiết bị bơm: Có thể sử dụng bơm nhu động hoặc bơm chìm để lấy mẫu liên tục hoặc lấy mẫu tích hợp theo độ sâu, với điều kiện vật liệu của bơm và đường ống không gây nhiễm bẩn mẫu.
• Yêu cầu về vật liệu: Các dụng cụ chứa mẫu và thiết bị tiếp xúc trực tiếp với mẫu nước phải được làm từ vật liệu trơ về mặt hóa học như thủy tinh borosilicate, polyethylene (PE), polytetrafluoroethylene (PTFE) hoặc các loại nhựa fluorocarbon khác, tùy thuộc vào chỉ tiêu phân tích cụ thể.

Hiệu lực thi hành

TCVN 6663-4:2020 (ISO 5667-4:2016) chính thức thay thế cho tiêu chuẩn TCVN 6663-4:2008 (ISO 5667-4:1987). Tiêu chuẩn này có hiệu lực kể từ ngày được công bố và ban hành bởi cơ quan nhà nước có thẩm quyền.