Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13915-2:2023 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 23893-2:2007) về Chất lượng nước - Các phép đo sinh lý và sinh hóa trên cá - Phần 2: Xác định ethoxyresorufin-o-deethylase (EROD) là văn bản kỹ thuật quy định phương pháp chuẩn hóa nhằm xác định hoạt tính của enzyme EROD ở cá, phục vụ công tác đánh giá chất lượng nước và tác động của các chất ô nhiễm hữu cơ lên đời sống thủy sinh.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

• Phạm vi áp dụng: Tiêu chuẩn này quy định phương pháp đo phổ huỳnh quang để xác định hoạt tính ethoxyresorufin-o-deethylase (EROD) trong các mẫu mô gan cá hoặc các phân đoạn tế bào phù hợp. Phương pháp này đóng vai trò là một chỉ thị sinh học (biomarker) nhạy cảm để đánh giá mức độ tiếp xúc của cá với các chất gây cảm ứng hệ enzyme cytochrome P450 1A (CYP1A), bao gồm các hợp chất hữu cơ độc hại như hydrocarbon thơm đa vòng (PAH), polychlorinated biphenyls (PCB) và dioxin trong môi trường nước.
• Đối tượng áp dụng: Áp dụng đối với các phòng thí nghiệm phân tích môi trường, các cơ quan quản lý và giám sát chất lượng nước, các nhà nghiên cứu độc học sinh thái, cùng các tổ chức, cá nhân thực hiện chương trình quan trắc sinh học đối với môi trường nước ngọt, nước lợ và nước mặn.

Nội dung cốt lõi của các điều khoản đầu (Từ Điều 1 đến Điều 4)

• Điều 1: Phạm vi áp dụng: Xác định rõ mục tiêu của tiêu chuẩn là cung cấp một quy trình thống nhất, có độ lặp lại cao để đo lường hoạt tính EROD ở cá. Phép đo này giúp phát hiện sớm các tác động sinh hóa của chất ô nhiễm trước khi các tổn thương nghiêm trọng hơn ở cấp độ cá thể hoặc quần thể xuất hiện.
• Điều 2: Tài liệu viện dẫn: Quy định các tiêu chuẩn và tài liệu tham chiếu không thể thiếu cho việc áp dụng tiêu chuẩn này. Các tài liệu viện dẫn bao gồm các tiêu chuẩn về chất lượng nước nói chung, phương pháp lấy mẫu, bảo quản mẫu và xử lý mẫu cá trước khi phân tích.
• Điều 3: Thuật ngữ và định nghĩa: Định nghĩa chi tiết các khái niệm chuyên ngành được sử dụng trong văn bản, đặc biệt là khái niệm về hoạt tính EROD, đơn vị đo lường hoạt tính enzyme (thường tính bằng picomole resorufin tạo thành trên phút trên miligam protein gan), và các thuật ngữ liên quan đến quá trình chuẩn bị mẫu sinh hóa từ cá.
• Điều 4: Nguyên tắc của phương pháp: Làm rõ cơ sở khoa học của phép đo. Hoạt tính EROD được xác định dựa trên phản ứng khử alkyl của chất nền ethoxyresorufin dưới sự xúc tác của enzyme CYP1A có trong mẫu thử (thường là phân đoạn microsome hoặc dịch đồng thể gan cá) để tạo thành sản phẩm resorufin có khả năng phát huỳnh quang. Lượng resorufin sinh ra được đo bằng thiết bị phổ huỳnh quang tại các bước sóng kích thích và phát xạ đặc trưng, từ đó xác định được tốc độ phản ứng và tính toán ra hoạt tính cụ thể của enzyme.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13915-2:2023 có hiệu lực áp dụng kể từ ngày ban hành theo các quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền về khoa học và công nghệ. Việc áp dụng tiêu chuẩn này giúp đồng bộ hóa phương pháp quan trắc sinh học tại Việt Nam theo các tiêu chuẩn kỹ thuật tiên tiến của quốc tế.