Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 6306-10-1:2018 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế IEC 60076-10-1:2016) về Máy biến áp điện lực - Phần 10-1: Xác định mức âm thanh - Hướng dẫn áp dụng là văn bản kỹ thuật chuyên ngành quy định các nguyên tắc, phương pháp luận và hướng dẫn thực hành trong việc đo lường, xác định và phân tích mức âm thanh phát ra từ máy biến áp điện lực và các thiết bị liên quan.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân tham gia vào quá trình thiết kế, chế tạo, thử nghiệm, nghiệm thu, vận hành và bảo dưỡng máy biến áp điện lực, cuộn kháng điện. Hướng dẫn này hỗ trợ việc áp dụng một cách thống nhất các phương pháp đo được quy định tại tiêu chuẩn gốc về xác định mức âm thanh, giúp các bên liên quan có cơ sở kỹ thuật chính xác để đánh giá mức độ tiếng ồn của thiết bị trong phòng thí nghiệm cũng như tại hiện trường lắp đặt thực tế.

Các nội dung kỹ thuật cốt lõi của tiêu chuẩn

1. Nhận diện và phân tích các nguồn phát sinh âm thanh trong máy biến áp

• Tiếng ồn từ lõi thép: Phát sinh chủ yếu do hiện tượng từ giảo của vật liệu từ tính khi bị kích thích bởi từ trường biến thiên, tạo ra âm thanh có tần số cơ bản gấp đôi tần số nguồn điện và các hài bậc cao liên quan.
• Tiếng ồn từ cuộn dây: Phát sinh do lực điện từ (lực Lorentz) tác động lên các vòng dây khi có dòng điện tải chạy qua, phụ thuộc trực tiếp vào bình phương dòng điện tải.
• Tiếng ồn từ hệ thống làm mát: Phát sinh từ hoạt động cơ học của quạt gió, bơm tuần hoàn dầu và sự lưu thông của dòng khí hoặc chất lỏng làm mát qua các cánh tản nhiệt.

2. Phương pháp đo lường và kỹ thuật xác định mức âm thanh

• Phương pháp áp suất âm thanh: Hướng dẫn chi tiết cách bố trí các điểm đo xung quanh bề mặt máy biến áp, khoảng cách đo tiêu chuẩn và cách hiệu chỉnh sai số do ảnh hưởng của môi trường phản xạ âm (hệ số hiệu chỉnh môi trường).
• Phương pháp cường độ âm thanh: Sử dụng hiệu quả trong các điều kiện môi trường có tiếng ồn nền cao hoặc không gian chật hẹp, giúp xác định chính xác công suất âm thanh mà không bị ảnh hưởng nhiều bởi trường âm thanh phản xạ xung quanh.
• Quy định về điều kiện vận hành khi đo: Máy biến áp phải được thử nghiệm ở các trạng thái không tải (kích thích định mức) và có tải (hoặc mô phỏng dòng điện tải) để đánh giá toàn diện các nguồn ồn phát sinh trong thực tế vận hành.

3. Hiệu chỉnh môi trường và xử lý số liệu đo đạc

• Tiêu chuẩn đưa ra các công thức toán học chi tiết để tính toán mức công suất âm thanh từ các giá trị áp suất âm thanh đo được trên bề mặt đo quy ước.
• Quy định nghiêm ngặt về giới hạn tiếng ồn nền: Tiếng ồn nền phải thấp hơn mức âm thanh đo được tối thiểu là 3 dB (tốt nhất là trên 10 dB) để phép đo đạt độ tin cậy kỹ thuật cao.
• Các hệ số hiệu chỉnh phòng được áp dụng để bù trừ cho sự phản xạ âm thanh từ tường, trần và các vật cản xung quanh khu vực thử nghiệm.

4. Yêu cầu đối với báo cáo thử nghiệm và kết quả đo

• Báo cáo phải mô tả chi tiết cấu hình máy biến áp, chế độ làm mát, điện áp, tần số và dòng điện thử nghiệm.
• Sơ đồ bố trí các điểm đo, loại thiết bị đo (máy đo mức âm, đầu dò cường độ âm) và thông tin hiệu chuẩn thiết bị phải được ghi nhận đầy đủ và minh bạch.
• Kết quả cuối cùng phải được trình bày dưới dạng mức công suất âm thanh trọng số A để làm cơ sở so sánh với các tiêu chuẩn môi trường và cam kết hợp đồng giữa các bên.

Hiệu lực thi hành

TCVN 6306-10-1:2018 do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC/E1 Thiết bị điện lực biên soạn, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng đề nghị, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Tiêu chuẩn này đóng vai trò là tài liệu kỹ thuật bổ trợ quan trọng, tạo hành lang kỹ thuật đồng bộ với hệ thống tiêu chuẩn quốc tế IEC trong lĩnh vực điện lực.