Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 5580:1991 quy định phương pháp lấy mẫu vi phân vỉa than (hay còn gọi là mẫu rạch vỉa) nhằm xác định chính xác cấu tạo địa chất của vỉa, chất lượng của từng lớp than và các lớp đá kẹp. Đây là cơ sở kỹ thuật quan trọng phục vụ cho công tác thăm dò địa chất, thiết kế khai thác và đánh giá chất lượng tài nguyên than tại Việt Nam. Dưới đây là tóm tắt chi tiết nội dung từ Điều 1 đến Điều 4 của tiêu chuẩn này:

- Phạm vi áp dụng (Điều 1)

• Tiêu chuẩn này áp dụng thống nhất cho việc lấy mẫu vi phân vỉa than tại các đường lò khai thác, lò chuẩn bị, các công trình thăm dò khai thác hoặc tại các vết lộ tự nhiên của vỉa than.
• Mục đích của việc lấy mẫu vi phân là để xác định cấu tạo chi tiết của vỉa than, đánh giá chất lượng của từng lớp than thành phần và các lớp đá kẹp (đá kẹp giữa các lớp than) nhằm phục vụ công tác phân loại, tính trữ lượng và định hướng công nghệ chế biến.

- Quy định chung khi tiến hành lấy mẫu (Điều 2)

• Trước khi tiến hành lấy mẫu, phải tiến hành khảo sát, dọn sạch đất đá thải, bụi than bám trên bề mặt vỉa tại vị trí dự kiến lấy mẫu để tránh làm sai lệch kết quả phân tích.
• Vị trí lấy mẫu phải đại diện cho đặc điểm địa chất của khu vực vỉa cần nghiên cứu, không chọn những vị trí bị biến chất cục bộ hoặc bị ảnh hưởng bởi các yếu tố ngoại cảnh không đặc trưng.
• Công tác lấy mẫu phải bảo đảm tuyệt đối an toàn lao động theo các quy chuẩn kỹ thuật an toàn trong hầm lò và lộ thiên hiện hành.

- Thiết bị và dụng cụ lấy mẫu (Điều 3)

• Dụng cụ rạch vỉa: Sử dụng búa, đục cầm tay hoặc máy rạch mẫu chuyên dụng để đảm bảo rãnh mẫu được cắt phẳng, đều đặn theo đúng kích thước quy định.
• Dụng cụ hứng và chứa mẫu: Khay hứng mẫu phải làm bằng vật liệu không gỉ, sạch sẽ; túi đựng mẫu phải là túi vải dày hoặc túi chất dẻo (nylon) bền chắc, có khả năng chống ẩm và không làm thất thoát các hạt mịn.
• Dụng cụ đo đạc và ghi chép: Thước đo (thước cuộn, thước lá), sổ nhật ký địa chất, nhãn mác để đánh dấu và ghi nhận thông tin mẫu.

- Phương pháp lấy mẫu và chuẩn bị rạch vỉa (Điều 4)

• Xác định chiều dày vỉa: Tiến hành đo chiều dày thực tế của vỉa than và mô tả chi tiết cấu tạo vỉa, phân chia rõ ràng các lớp than và các lớp đá kẹp dựa trên màu sắc, độ cứng, độ bóng và cấu trúc vật lý.
• Vạch rãnh mẫu: Rãnh mẫu được vạch vuông góc với hướng dốc của vỉa than. Kích thước tiết diện rãnh mẫu phải đồng đều trên toàn bộ chiều dài rãnh (thông thường chiều rộng từ 5 cm đến 10 cm, chiều sâu từ 3 cm đến 5 cm tùy thuộc vào độ cứng của than).
• Nguyên tắc lấy mẫu riêng biệt: Mỗi lớp than hoặc lớp đá kẹp có chiều dày lớn hơn quy định (thường từ 0,05 m trở lên) phải được lấy thành một mẫu vi phân riêng biệt. Các lớp đá kẹp mỏng hơn có thể gộp chung vào mẫu than liền kề tùy theo yêu cầu công nghệ cụ thể.
• Thu thập và đóng gói: Toàn bộ lượng than, đá đục ra từ rãnh mẫu phải được thu gom triệt để vào khay hứng, tránh rơi vãi hoặc lẫn tạp chất bên ngoài. Sau đó, mẫu được cho vào túi chứa, đặt nhãn ghi rõ số hiệu mẫu, vị trí lấy, ngày lấy và tên người lấy mẫu trước khi niêm phong chuyển về phòng thí nghiệm.