Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 5006:2025 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 3631:2019) về Quả có múi - Hướng dẫn bảo quản được ban hành nhằm cung cấp các chỉ dẫn kỹ thuật chuẩn hóa về phương pháp bảo quản, vận chuyển và duy trì chất lượng sau thu hoạch cho các loại quả thuộc chi Citrus.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

Tiêu chuẩn này đưa ra các hướng dẫn chung và các điều kiện tối ưu áp dụng cho việc bảo quản lạnh (có hoặc không có sự kiểm soát của môi trường khí quyển) đối với các loại quả có múi phổ biến, bao gồm:

• Cam (Citrus sinensis (Linnaeus) Osbeck);
• Quýt (Citrus reticulata Blanco);
• Chanh ta và chanh tây (Citrus aurantiifolia (Christmann) Swingle, Citrus limon (Linnaeus) Burman f.);
• Bưởi (Citrus paradisi Macfadyen, Citrus grandis (Linnaeus) Osbeck).

Đối tượng áp dụng tiêu chuẩn này bao gồm các doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ sở sản xuất, đóng gói, lưu kho, vận chuyển nông sản và các cơ quan kiểm nghiệm chất lượng nông sản xuất nhập khẩu.

Yêu cầu về chất lượng quả đưa vào bảo quản (Điều 1 - Điều 4)

Để đảm bảo hiệu quả bảo quản tối đa và kéo dài thời gian sử dụng, quả có múi khi đưa vào kho lạnh phải đáp ứng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt sau:

• Độ chín thu hoạch: Quả phải được thu hoạch ở độ chín thích hợp. Quả thu hoạch quá non sẽ không thể đạt được hương vị đặc trưng và dễ bị héo; ngược lại, quả thu hoạch quá già sẽ có thời gian bảo quản rất ngắn và dễ bị thối hỏng.
• Trạng thái vật lý: Quả phải nguyên vẹn, lành lặn, không bị dập nát, trầy xước vỏ hoặc có vết thương cơ học. Vết cắt cuống quả phải phẳng, ngắn và sát với đài quả để tránh gây tổn thương cho các quả xung quanh khi đóng gói.
• Yêu cầu vệ sinh: Quả phải sạch, không bám đất cát, bụi bẩn hoặc dư lượng hóa chất nông nghiệp vượt quá mức quy định. Không có biểu hiện bị nhiễm nấm bệnh, côn trùng gây hại hoặc tổn thương do lạnh từ trước khi đưa vào kho.

Quy trình chuẩn bị và xử lý trước khi bảo quản

Trước khi xếp vào kho bảo quản lạnh, quả có múi cần trải qua các bước chuẩn bị kỹ lưỡng nhằm hạn chế tối đa sự suy giảm chất lượng:

• Lựa chọn và phân loại: Tiến hành loại bỏ những quả không đạt tiêu chuẩn về kích thước, màu sắc hoặc có dấu hiệu hư hỏng dù là nhỏ nhất.
• Xử lý hóa chất cho phép: Có thể áp dụng các biện pháp xử lý bằng chất diệt nấm hoặc chất phủ màng bảo vệ (sáp ăn được) được cơ quan thẩm quyền cho phép để hạn chế sự mất nước, giữ độ bóng của vỏ và ngăn ngừa nấm mốc phát triển.
• Làm mát sơ bộ (Pre-cooling): Quả sau khi thu hoạch cần được làm mát nhanh chóng để hạ nhiệt độ từ đồng ruộng xuống nhiệt độ bảo quản mục tiêu, giúp giảm cường độ hô hấp và hạn chế sự mất nước của quả.

Các thông số kỹ thuật tối ưu trong kho bảo quản

Tiêu chuẩn hướng dẫn chi tiết các thông số môi trường cần kiểm soát chặt chẽ trong suốt quá trình lưu kho:

• Nhiệt độ bảo quản: Nhiệt độ tối ưu phụ thuộc vào từng giống quả và vùng trồng. Thông thường, cam được bảo quản ở mức từ 3 độ C đến 8 độ C; bưởi từ 10 độ C đến 15 độ C (để tránh tổn thương do lạnh); chanh và quýt từ 4 độ C đến 10 độ C. Việc duy trì nhiệt độ ổn định là yếu tố quyết định để tránh hiện tượng ngưng tụ hơi nước trên bề mặt quả.
• Độ ẩm tương đối (RH): Độ ẩm trong kho lạnh cần được duy trì ở mức cao, dao động từ 85% đến 90% đối với hầu hết các loại quả có múi nhằm hạn chế sự mất nước gây nhăn héo vỏ, đồng thời không được quá cao để tránh kích thích nấm mốc phát triển.
• Sự lưu thông không khí và thông gió: Hệ thống thông gió phải đảm bảo phân phối đều nhiệt độ và độ ẩm trong toàn bộ kho. Tốc độ tuần hoàn không khí cần được điều chỉnh phù hợp để loại bỏ khí ethylene tích tụ (tác nhân thúc đẩy quá trình già hóa của quả) và khí carbon dioxide phát sinh từ quá trình hô hấp.

Thời hạn bảo quản dự kiến và khuyến nghị giám sát

Thời gian bảo quản an toàn của quả có múi dao động từ vài tuần đến vài tháng tùy thuộc vào giống, điều kiện canh tác và công nghệ bảo quản áp dụng. Tiêu chuẩn khuyến nghị việc kiểm tra định kỳ chất lượng cảm quan và các chỉ tiêu hóa sinh của quả trong suốt thời gian lưu kho để kịp thời phát hiện và giải phóng các lô hàng có dấu hiệu suy giảm chất lượng trước khi xảy ra hư hỏng hàng loạt.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 5006:2025 có hiệu lực kể từ ngày công bố, thay thế hoặc bổ sung cho các hướng dẫn kỹ thuật trước đây về bảo quản quả có múi, tạo cơ sở pháp lý và kỹ thuật đồng bộ cho hoạt động logistics nông sản tại Việt Nam.