Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 37120:2018 về Phát triển bền vững cho cộng đồng - Các chỉ số về dịch vụ và chất lượng sống đô thị được công bố bởi Bộ Khoa học và Công nghệ vào năm 2018, hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 37120:2014. Tiêu chuẩn này thiết lập một bộ phương pháp luận thống nhất cho các chỉ số đo lường, đánh giá hiệu quả hoạt động của các dịch vụ đô thị và chất lượng cuộc sống của người dân, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.

Phạm vi áp dụng và đối tượng hướng tới

TCVN 37120:2018 được thiết kế để áp dụng cho mọi thành phố, đô thị không phân biệt quy mô dân số, vị trí địa lý hay mức độ phát triển kinh tế. Đối tượng áp dụng chính bao gồm chính quyền đô thị, các nhà hoạch định chính sách, các tổ chức quản lý dịch vụ công ích, các nhà nghiên cứu và cộng đồng dân cư nhằm theo dõi, so sánh và cải thiện chất lượng dịch vụ đô thị một cách bền vững.

Các nhóm chỉ số cốt lõi và bổ trợ của tiêu chuẩn

Tiêu chuẩn phân chia các chỉ số thành hai nhóm chính: chỉ số cốt lõi (bắt buộc để đánh giá cơ bản) và chỉ số bổ trợ (khuyến khích áp dụng để đánh giá chuyên sâu). Các chỉ số này được phân bổ chi tiết qua 17 lĩnh vực trọng yếu của đô thị:

• Kinh tế: Đo lường tỷ lệ thất nghiệp, tỷ lệ hộ nghèo, GDP bình quan đầu người của thành phố và số lượng doanh nghiệp mới thành lập nhằm đánh giá sức khỏe tài chính và tăng trưởng kinh tế đô thị.
• Giáo dục: Tập trung vào tỷ lệ học sinh hoàn thành chương trình tiểu học và trung học, tỷ lệ biết chữ của người lớn, và tỷ lệ giáo viên trên học sinh để đánh giá chất lượng nguồn nhân lực tương lai.
• Năng lượng: Đánh giá tổng lượng điện tiêu thụ bình quan đầu người, tỷ lệ tổn thất điện năng trong quá trình truyền tải, và tỷ lệ năng lượng tái tạo trong tổng cơ cấu năng lượng của thành phố.
• Môi trường: Đo lường nồng độ bụi mịn (PM2.5, PM10), lượng phát thải khí nhà kính, diện tích không gian xanh bình quan đầu người và chất lượng nguồn nước tự nhiên.
• Tài chính đô thị: Đánh giá khả năng tự chủ tài chính thông qua tỷ lệ thu ngân sách địa phương, nợ công của thành phố và hiệu quả phân bổ ngân sách cho các dịch vụ công.
• Phòng cháy và ứng phó khẩn cấp: Đo lường số lượng nhân viên cứu hỏa trên 100.000 dân, thời gian phản ứng trung bình của lực lượng cứu hỏa và số ca tử vong do hỏa hoạn.
• Quản trị đô thị: Đánh giá mức độ tham gia của người dân vào các quyết định của chính quyền, tỷ lệ cử tri đi bầu cử và tính minh bạch trong quản lý hành chính công.
• Y tế: Đo lường tuổi thọ trung bình, số lượng giường bệnh và bác sĩ trên 100.000 dân, cùng tỷ lệ tử vong ở trẻ em dưới 5 tuổi để đánh giá hệ thống chăm sóc sức khỏe.
• Giải trí: Đánh giá diện tích không gian công cộng ngoài trời và số lượng cơ sở văn hóa, thể thao phục vụ nhu cầu giải trí của người dân đô thị.
• An toàn và an ninh: Đo lường tỷ lệ tội phạm (đặc biệt là tội phạm bạo lực) trên 100.000 dân và số lượng cảnh sát chuyên trách để đảm bảo môi trường sống an toàn.
• Nhà ở: Đánh giá tỷ lệ người dân sống trong nhà ổ chuột hoặc nhà tạm, khả năng tiếp cận nhà ở giá hợp lý và diện tích nhà ở bình quan đầu người.
• Quản lý chất thải rắn: Đo lường tỷ lệ thu gom chất thải rắn sinh hoạt, tỷ lệ rác thải được tái chế, tái sử dụng và tỷ lệ xử lý rác thải bằng phương pháp chôn lấp hợp vệ sinh.
• Viễn thông và đổi mới sáng tạo: Đánh giá tỷ lệ thuê bao di động, tỷ lệ người dân tiếp cận internet băng thông rộng và số lượng bằng sáng chế được cấp trên đầu dân.
• Giao thông vận tải: Đo lường chiều dài mạng lưới giao thông công cộng, tỷ lệ người dân sử dụng phương tiện công cộng, số ca tử vong do tai nạn giao thông và mật độ phương tiện cá nhân.
• Quy hoạch đô thị: Đánh giá mật độ dân số đô thị, tỷ lệ đất dành cho giao thông và các công trình công cộng, đảm bảo sự phát triển hài hòa về không gian.
• Quản lý nước thải: Đo lường tỷ lệ dân cư được tiếp cận với hệ thống thoát nước và xử lý nước thải, tỷ lệ nước thải đô thị được xử lý đạt chuẩn trước khi xả ra môi trường.
• Nước sạch và vệ sinh: Đánh giá tỷ lệ hộ gia đình được cấp nước sạch an toàn, lượng nước tiêu thụ bình quan đầu người và tỷ lệ thất thoát nước sạch trong hệ thống cấp nước.

Nguyên tắc phương pháp luận và triển khai áp dụng

Để đảm bảo tính chính xác và khả năng so sánh quốc tế, TCVN 37120:2018 yêu cầu việc thu thập dữ liệu phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc sau:

• Dữ liệu phải được thu thập từ các nguồn chính thống, có tính cập nhật liên tục hàng năm.
• Công thức tính toán cho từng chỉ số phải tuân thủ đúng định nghĩa và hướng dẫn kỹ thuật chi tiết trong tiêu chuẩn.
• Các thành phố cần thực hiện kiểm toán hoặc xác minh độc lập đối với các số liệu báo cáo để đảm bảo tính khách quan và minh bạch.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 37120:2018 có hiệu lực kể từ ngày công bố. Tiêu chuẩn này đóng vai trò là công cụ kỹ thuật quan trọng giúp các đô thị tại Việt Nam tự đánh giá, xây dựng lộ trình phát triển thông minh, bền vững và hội nhập với các tiêu chuẩn đô thị toàn cầu.