Tiêu chuẩn quốc gia TCVN ISO 14064-1:2011 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 14064-1:2006) là văn bản kỹ thuật nền tảng quy định chi tiết các nguyên tắc và yêu cầu ở cấp độ tổ chức nhằm định lượng, báo cáo phát thải và loại bỏ khí nhà kính (KNK). Dưới đây là phần tóm tắt chuyên sâu và chi tiết về Phần mở đầu cùng các Điều khoản đầu (từ Điều 1 đến Điều 4) của tiêu chuẩn này.

Điều 1: Phạm vi áp dụng

Điều khoản này xác định rõ giới hạn, mục tiêu và đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn, cụ thể:

• Quy định các nguyên tắc và yêu cầu kỹ thuật đối với việc thiết kế, phát triển, quản lý và báo cáo danh mục khí nhà kính của một tổ chức hoặc doanh nghiệp.
• Xác định các yêu cầu cụ thể về việc thiết lập ranh giới phát thải KNK, định lượng lượng phát thải và lượng loại bỏ KNK của tổ chức, đồng thời xác định các hành động hoặc hoạt động cụ thể của tổ chức nhằm cải thiện công tác quản lý KNK.
• Cung cấp các yêu cầu và hướng dẫn về quản lý chất lượng danh mục, báo cáo, thẩm tra nội bộ và vai trò của tổ chức trong các hoạt động thẩm tra độc lập.

Điều 2: Thuật ngữ và định nghĩa

Để đảm bảo tính thống nhất trong cách hiểu và áp dụng trên toàn quốc cũng như quốc tế, tiêu chuẩn đưa ra hệ thống thuật ngữ chuyên ngành cốt lõi:

• Khí nhà kính (KNK): Thành phần chất khí của khí quyển, cả từ tự nhiên và nhân tạo, có khả năng hấp thụ và phát xạ bức xạ ở các bước sóng cụ thể trong phổ bức xạ hồng ngoại do bề mặt Trái Đất, khí quyển và các đám mây phát ra. Các khí chính bao gồm Carbon dioxide (CO2), Methane (CH4), Nitrous oxide (N2O), Hydrofluorocarbons (HFCs), Perfluorocarbons (PFCs) và Sulfur hexafluoride (SF6).
• Nguồn phát thải khí nhà kính: Đơn vị vật lý hoặc quá trình giải phóng KNK vào khí quyển (ví dụ: hoạt động đốt nhiên liệu hóa thạch, vận hành máy móc).
• Bể hấp thụ khí nhà kính: Đơn vị vật lý hoặc quá trình loại bỏ KNK ra khỏi khí quyển (ví dụ: rừng, các hoạt động thu hồi carbon).
• Phát thải trực tiếp và gián tiếp: Phát thải trực tiếp là phát thải từ các nguồn KNK thuộc sở hữu hoặc kiểm soát của tổ chức. Phát thải gián tiếp là phát thải phát sinh từ các hoạt động của tổ chức nhưng xảy ra tại các nguồn do tổ chức khác sở hữu hoặc kiểm soát (như điện năng, nhiệt năng tiêu thụ nhập khẩu từ bên ngoài).
• Định lượng khí nhà kính: Quá trình tính toán lượng phát thải và loại bỏ KNK dựa trên các dữ liệu hoạt động thực tế và hệ số phát thải phù hợp.

Điều 3: Các nguyên tắc cơ bản

Việc tuân thủ các nguyên tắc này là bắt buộc để đảm bảo rằng thông tin liên quan đến KNK của tổ chức là trung thực, khách quan, có giá trị so sánh và đáng tin cậy:

• Tính phù hợp (Relevance): Lựa chọn các nguồn KNK, bể hấp thụ, dữ liệu và phương pháp phù hợp với nhu cầu của người sử dụng thông tin được xác định (cả nội bộ và bên ngoài).
• Tính đầy đủ (Completeness): Bao gồm toàn bộ các phát thải và loại bỏ KNK có liên quan trong phạm vi ranh giới đã chọn. Mọi sự loại trừ nguồn phát thải nhỏ hoặc không đáng kể đều phải được giải trình rõ ràng.
• Tính nhất quán (Consistency): Áp dụng các phương pháp luận thống nhất để cho phép so sánh một cách có ý nghĩa các thông tin liên quan đến KNK theo thời gian (giữa các năm tài chính hoặc các chu kỳ báo cáo).
• Tính chính xác (Accuracy): Giảm thiểu tối đa các sai lệch hệ thống và độ không đảm bảo đo để đảm bảo rằng việc định lượng KNK là đáng tin cậy, phản ánh đúng thực tế hoạt động của tổ chức.
• Tính minh bạch (Transparency): Công bố thông tin liên quan đến KNK một cách rõ ràng, đầy đủ, trung thực và khách quan, dựa trên các bằng chứng kiểm toán rõ ràng để người thẩm tra có thể kiểm chứng độc lập.

Điều 4: Thiết kế và phát triển danh mục khí nhà kính

Đây là nội dung kỹ thuật trọng tâm hướng dẫn tổ chức từng bước thiết lập danh mục KNK một cách khoa học:

• Xác định ranh giới tổ chức (Organizational boundaries): Tổ chức phải thiết lập ranh giới của mình bằng cách lựa chọn phương pháp tiếp cận kiểm soát (kiểm soát tài chính hoặc kiểm soát vận hành) hoặc phương pháp tiếp cận theo tỷ lệ góp vốn liên doanh để hợp nhất lượng phát thải và loại bỏ KNK từ các cơ sở thành viên.
• Xác định ranh giới vận hành (Operational boundaries): Tổ chức phải xác định rõ các nguồn phát thải trực tiếp (Phạm vi 1), phát thải gián tiếp từ năng lượng nhập khẩu (Phạm vi 2) và các phát thải gián tiếp khác (Phạm vi 3). Việc phân loại này giúp tổ chức quản lý hiệu quả các nguồn phát thải trong toàn bộ chuỗi giá trị của mình.
• Định lượng phát thải và loại bỏ KNK: Hướng dẫn tổ chức các bước cụ thể bao gồm: nhận dạng các nguồn và bể hấp thụ; lựa chọn phương pháp luận định lượng phù hợp; thu thập dữ liệu hoạt động chính xác; lựa chọn và phát triển các hệ số phát thải KNK; và tính toán lượng phát thải/loại bỏ theo đơn vị tương đương CO2 (CO2e).