Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14446:2025 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 19649:2017) về Rô bốt di động - Từ vựng là văn bản kỹ thuật quan trọng nhằm chuẩn hóa hệ thống thuật ngữ, định nghĩa dùng trong lĩnh vực rô bốt di động, phục vụ cho công tác nghiên cứu, thiết kế, chế tạo, vận hành và thương mại hóa các thiết bị rô bốt tại Việt Nam.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

Tiêu chuẩn này quy định các thuật ngữ và định nghĩa đối với rô bốt di động hoạt động trong các môi trường khác nhau bao gồm mặt đất, trên không, trên mặt nước và dưới nước. Đối tượng áp dụng bao gồm các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực khoa học công nghệ, các nhà sản xuất, đơn vị thử nghiệm, cơ quan quản lý nhà nước và người sử dụng rô bốt di động công nghiệp cũng như phi công nghiệp.

Các thuật ngữ và định nghĩa chung về rô bốt di động

• Rô bốt di động (Mobile robot): Được định nghĩa là hệ thống rô bốt có khả năng tự di chuyển dưới sự kiểm soát của hệ thống điều khiển tự trị hoặc bán tự trị để thực hiện các nhiệm vụ được giao trong môi trường hoạt động cụ thể.
• Tính tự trị (Autonomy): Khả năng của rô bốt di động trong việc đưa ra quyết định và thực hiện các hành động dựa trên trạng thái hiện tại, thông tin cảm biến thu nhận được từ môi trường xung quanh mà không cần sự can thiệp trực tiếp từ con người.
• Hệ thống di động (Mobile platform): Phần lắp ráp của rô bốt di động cung cấp khả năng di chuyển, bao gồm cả hệ thống truyền động, bánh xe, chân hoặc các cơ cấu di chuyển khác.

Thuật ngữ liên quan đến điều hướng, định vị và xây dựng bản đồ

• Định vị (Localization): Quá trình xác định vị trí và hướng (tư thế) của rô bốt di động trong một hệ tọa độ tham chiếu xác định.
• Xây dựng bản đồ (Mapping): Quá trình thiết lập mô hình biểu diễn không gian của môi trường xung quanh rô bốt dựa trên dữ liệu thu thập từ các cảm biến.
• Định vị và xây dựng bản đồ đồng thời (SLAM): Kỹ thuật cho phép rô bốt di động vừa xây dựng bản đồ của môi trường chưa biết, vừa đồng thời xác định vị trí của chính nó trên bản đồ đó.
• Hoạch định đường đi (Path planning): Quá trình xác định một quỹ đạo hoặc lộ trình tối ưu từ điểm xuất phát đến điểm đích, đảm bảo tránh được các vật cản trong môi trường hoạt động.

Thuật ngữ về tương tác và an toàn của rô bốt di động

• Tránh vật cản (Obstacle avoidance): Khả năng phát hiện và chủ động thay đổi quỹ đạo di chuyển của rô bốt để không va chạm với các thực thể tĩnh hoặc động trong không gian hoạt động.
• Không gian làm việc (Workspace): Phần không gian vật lý mà rô bốt di động có thể tiếp cận hoặc hoạt động để thực hiện các nhiệm vụ được thiết lập sẵn.
• Hệ thống giám sát an toàn (Safety monitoring system): Hệ thống tích hợp các cảm biến và thuật toán nhằm phát hiện các mối nguy hiểm tiềm ẩn, từ đó kích hoạt các biện pháp bảo vệ như dừng khẩn cấp hoặc giảm tốc độ.

Hiệu lực thi hành và hướng dẫn áp dụng

TCVN 14446:2025 được áp dụng rộng rãi trên phạm vi toàn quốc kể từ ngày ban hành. Việc áp dụng thống nhất các thuật ngữ trong tiêu chuẩn này giúp đồng bộ hóa tài liệu kỹ thuật, nâng cao hiệu quả trao đổi thông tin giữa các bên liên quan và tạo cơ sở pháp lý kỹ thuật cho việc kiểm định, đánh giá chất lượng rô bốt di động tại Việt Nam.