Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14289:2024 về Giống cây lâm nghiệp - Cây giống keo được công bố bởi Bộ Khoa học và Công nghệ, ban hành nhằm thiết lập các yêu cầu kỹ thuật, tiêu chuẩn chất lượng và phương pháp đánh giá đối với cây giống các loài keo phục vụ cho mục đích trồng rừng sản xuất, rừng phòng hộ tại Việt Nam.

Phạm vi áp dụng và đối tượng áp dụng

Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu kỹ thuật đối với cây giống của các loài keo phổ biến bao gồm Keo lai (Acacia mangium x Acacia auriculiformis), Keo lá tràm (Acacia auriculiformis) và Keo tai tượng (Acacia mangium). Đối tượng áp dụng bao gồm các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực nghiên cứu, sản xuất, kinh doanh, xuất nhập khẩu và quản lý chất lượng giống cây lâm nghiệp tại Việt Nam.

Quy định về nguồn giống và vật liệu nhân giống

• Vật liệu nhân giống phải được thu hoạch từ các nguồn giống đã được cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền công nhận, bao gồm rừng giống, vườn giống, cây trội hoặc vườn nhân giống vô tính đạt chuẩn.
• Đối với phương pháp nhân giống vô tính (giâm cành hoặc nuôi cấy mô), nguồn vật liệu cắt cành phải được lấy từ vườn nhân giống vô tính thiết lập từ các dòng vô tính đã được công nhận.
• Đối với phương pháp nhân giống hữu tính (từ hạt), hạt giống phải có nguồn gốc rõ ràng, được thu hái từ các lâm phần thu hái hạt hoặc vườn giống được cấp phép hoạt động.

Yêu cầu kỹ thuật đối với cây giống keo xuất vườn

• Tuổi cây giống: Cây giống keo xuất vườn phải đạt độ tuổi sinh trưởng tối thiểu từ 3 đến 4 tháng tuổi tính từ khi giâm cành hoặc cấy mô, đảm bảo cây đã qua giai đoạn huấn luyện ánh sáng đầy đủ tại vườn ươm.
• Chiều cao cây (H): Chiều cao vút ngọn của cây giống phải đạt từ 25 cm đến 40 cm, tùy thuộc vào từng loài keo cụ thể và phương thức nhân giống được áp dụng.
• Đường kính cổ rễ (D): Đường kính cổ rễ của cây giống phải đạt tối thiểu từ 2,5 mm đến 3,0 mm trở lên, đảm bảo thân cây cứng cáp và không bị đổ rạp khi đem trồng.
• Chỉ số chất lượng hình thái: Thân cây phải thẳng, hóa gỗ ít nhất 1/3 chiều cao cây tính từ gốc; không bị cụt ngọn, chồi đỉnh phát triển tốt và không có hiện tượng phân nhánh nhiều thân (chỉ có một thân chính duy nhất).
• Hệ thống rễ: Rễ cây phải phát triển mạnh mẽ, rễ cọc không bị xoắn cuộn nghiêm trọng, rễ cám phát triển nhiều và bám chặt vào bầu đất. Bầu đất phải còn nguyên vẹn, không bị vỡ hoặc biến dạng trong quá trình vận chuyển.
• Tình trạng sâu bệnh hại: Cây giống phải hoàn toàn khỏe mạnh, không có biểu hiện bị nhiễm các loại nấm bệnh nguy hiểm (như bệnh phấn trắng, lở cổ rễ, héo rũ) hoặc các loại côn trùng phá hoại lá và thân cây.

Phương pháp kiểm tra và đánh giá chất lượng

• Phương pháp lấy mẫu: Việc kiểm tra chất lượng lô cây giống được thực hiện bằng phương pháp lấy mẫu ngẫu nhiên theo tỷ lệ quy định, thông thường từ 1% đến 5% tổng số cây trong lô tùy thuộc vào quy mô của lô giống cần kiểm định.
• Đo đạc các chỉ số: Sử dụng thước đo chuyên dụng để xác định chiều cao vút ngọn và panme hoặc thước kẹp kỹ thuật để đo đường kính cổ rễ tại vị trí sát mặt bầu đất.
• Đánh giá cảm quan: Kiểm tra bằng mắt thường đối với các chỉ tiêu về độ hóa gỗ của thân, tình trạng sâu bệnh hại, sự nguyên vẹn của bầu đất và sự phát triển của chồi đỉnh.
• Kết luận lô giống: Lô cây giống được đánh giá là đạt tiêu chuẩn xuất vườn khi số lượng cây đạt yêu cầu kỹ thuật trong mẫu kiểm tra vượt qua tỷ lệ chấp nhận quy định (thường là trên 95% tổng số mẫu kiểm tra).

Quy định về ghi nhãn, vận chuyển và bảo quản

• Ghi nhãn và hồ sơ kèm theo: Mỗi lô cây giống khi xuất vườn phải có nhãn mác rõ ràng ghi đầy đủ thông tin về tên loài, tên dòng hoặc xuất xứ, phương pháp nhân giống, ngày xuất vườn, tên cơ sở sản xuất và mã số nguồn giống được công nhận.
• Vận chuyển: Quá trình bốc xếp và vận chuyển phải được thực hiện nhẹ nhàng, tránh làm vỡ bầu đất, dập nát thân lá hoặc gãy chồi đỉnh. Phải có biện pháp che chắn nắng, gió phù hợp trong suốt quá trình di chuyển đến nơi trồng.
• Bảo quản tại hiện trường: Trong trường hợp chưa tiến hành trồng ngay, cây giống phải được tập kết ở những nơi râm mát, bằng phẳng, được tưới nước giữ ẩm thường xuyên và không để trực tiếp dưới ánh nắng gắt quá lâu.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14289:2024 có hiệu lực kể từ ngày công bố, thay thế hoặc bổ sung các quy định kỹ thuật trước đây về tiêu chuẩn cây giống keo, tạo cơ sở pháp lý và kỹ thuật đồng bộ cho việc quản lý chất lượng giống cây trồng lâm nghiệp trên phạm vi cả nước.