Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13845:2023 về Mật ong - Xác định hàm lượng đường - Phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) được biên soạn bởi Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC/F18 Đường, mật ong và sản phẩm tương tự, đề nghị bởi Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia và được công bố bởi Bộ Khoa học và Công nghệ. Tiêu chuẩn này thiết lập phương pháp chuẩn hóa nhằm xác định chính xác hàm lượng các loại đường chính trong mật ong, phục vụ công tác kiểm soát chất lượng và phát hiện gian lận thương mại.

Phạm vi áp dụng và đối tượng áp dụng

• Phạm vi áp dụng: Tiêu chuẩn này quy định phương pháp xác định hàm lượng của các loại đường đơn và đường đôi phổ biến trong mật ong bao gồm fructose, glucose, sucrose, turanose và maltose bằng kỹ thuật sắc ký lỏng hiệu năng cao sử dụng đầu dò chỉ số khúc xạ (HPLC-RID).
• Đối tượng áp dụng: Phương pháp này áp dụng đối với tất cả các loại mật ong thương mại, mật ong tự nhiên, các cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh mật ong và các phòng thử nghiệm thực hiện việc kiểm tra chất lượng sản phẩm.

Tài liệu viện dẫn cốt lõi

Để áp dụng tiêu chuẩn này một cách chính xác, việc viện dẫn các tài liệu kỹ thuật sau đây là bắt buộc:

• TCVN 4851 (ISO 3696): Quy định về nước dùng cho phòng thí nghiệm phân tích, yêu cầu sử dụng nước có độ tinh khiết cực cao (nước loại 1 hoặc loại 2) để tránh gây nhiễu hệ thống sắc ký và ảnh hưởng đến kết quả đo.

Nguyên lý của phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC)

Phương pháp xác định hàm lượng đường trong mật ong dựa trên nguyên lý phân tách lý - hóa cơ bản sau:

• Chuẩn bị mẫu: Mẫu mật ong được hòa tan hoàn toàn trong nước cất siêu sạch, sau đó được pha loãng bằng dung môi axetonitril (acetonitrile) theo tỷ lệ thích hợp để tương thích với pha động của hệ thống HPLC.
• Quá trình phân tách: Dung dịch mẫu sau khi lọc qua màng lọc chuyên dụng (kích thước lỗ 0,45 µm hoặc nhỏ hơn) được bơm vào cột sắc ký pha tĩnh liên kết nhóm amin (amino-bonded silica column). Các phân tử đường khác nhau (fructose, glucose, sucrose, turanose, maltose) sẽ có ái lực khác nhau với pha tĩnh và pha động, dẫn đến thời gian lưu giữ trên cột khác nhau và đi ra khỏi cột tại các thời điểm riêng biệt.
• Phát hiện và định lượng: Các loại đường sau khi tách ra khỏi cột được phát hiện bằng đầu dò chỉ số khúc xạ (Refractive Index Detector - RID). Hàm lượng của từng loại đường được tính toán dựa trên phương pháp ngoại chuẩn, bằng cách so sánh diện tích pic hoặc chiều cao pic của mẫu thử với pic của các dung dịch chuẩn đường có nồng độ đã biết.

Thuốc thử và vật liệu thử nghiệm yêu cầu

Để đảm bảo độ lặp lại và độ tái lập của phép đo, các hóa chất và chất chuẩn phải đáp ứng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt:

• Hóa chất và dung môi: Axetonitril phải là loại chuyên dùng cho sắc ký lỏng (HPLC grade). Nước sử dụng phải là nước loại 1 theo tiêu chuẩn TCVN 4851 (ISO 3696) hoặc tương đương.
• Chất chuẩn đường tinh khiết: Bao gồm D-fructose, D-glucose, sucrose, turanose và maltose monohydrat. Tất cả các chất chuẩn phải có độ tinh khiết tối thiểu đạt 99% và được bảo quản trong điều kiện khô ráo, tránh ẩm.
• Chuẩn bị dung dịch chuẩn: Các dung dịch chuẩn gốc được pha chế bằng cách cân chính xác một lượng chất chuẩn đường, hòa tan trong nước và định mức bằng axetonitril. Từ dung dịch chuẩn gốc, tiến hành pha loãng thành các dung dịch chuẩn làm việc với các dải nồng độ khác nhau để xây dựng đường chuẩn (đồ thị biểu diễn mối quan hệ giữa nồng độ và diện tích pic).

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13845:2023 có hiệu lực kể từ ngày ban hành công bố. Tiêu chuẩn này đóng vai trò là công cụ kỹ thuật pháp lý quan trọng giúp các cơ quan quản lý nhà nước kiểm soát chất lượng mật ong lưu thông trên thị trường, ngăn chặn hành vi pha trộn đường hóa học hoặc siro đường vào mật ong tự nhiên.