Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13607-2:2023 về Giống cây trồng nông nghiệp - Sản xuất giống - Phần 2: Hạt giống lúa thuần quy định các yêu cầu kỹ thuật, quy trình sản xuất và kiểm soát chất lượng đối với hạt giống lúa thuần tại Việt Nam. Tiêu chuẩn này đóng vai trò quan trọng trong việc chuẩn hóa hoạt động sản xuất giống, đảm bảo chất lượng nguồn giống phục vụ sản xuất nông nghiệp bền vững.

Phạm vi và đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn

• Phạm vi áp dụng: Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu kỹ thuật đối với quá trình sản xuất hạt giống lúa thuần (Oryza sativa L.) thuộc các cấp hạt giống siêu nguyên chủng, nguyên chủng và xác nhận.
• Đối tượng áp dụng: Áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực nghiên cứu, chọn tạo, sản xuất, kinh doanh, kiểm định và chứng nhận chất lượng hạt giống lúa thuần tại Việt Nam.

Các quy định kỹ thuật cốt lõi trong sản xuất hạt giống lúa thuần

Tiêu chuẩn TCVN 13607-2:2023 đưa ra các hướng dẫn chi tiết và bắt buộc đối với từng giai đoạn trong chuỗi sản xuất hạt giống lúa thuần, cụ thể như sau:

1. Yêu cầu về ruộng sản xuất hạt giống

• Lịch sử ruộng sản xuất: Ruộng chọn để sản xuất hạt giống phải không được gieo cấy giống lúa khác ở vụ trước liền kề, hoặc phải thực hiện các biện pháp xử lý đất triệt để để tránh hiện tượng lúa tình nguyện (lúa mọc từ hạt rụng của vụ trước).
• Yêu cầu cách ly: Ruộng sản xuất hạt giống lúa thuần phải được cách ly an toàn với các ruộng trồng lúa khác xung quanh nhằm tránh thụ phấn chéo và lẫn cơ giới. Các phương pháp cách ly bao gồm cách ly không gian (khoảng cách tối thiểu theo quy định cho từng cấp giống) hoặc cách ly thời gian (gieo cấy lệch thời vụ gieo sạ của khu vực xung quanh).
• Hệ thống tưới tiêu: Ruộng sản xuất phải có hệ thống tưới nước và tiêu nước chủ động, tách biệt với các nguồn nước thải sinh hoạt hoặc công nghiệp để tránh ô nhiễm và lây lan dịch bệnh.

2. Quy trình kỹ thuật gieo cấy và chăm sóc

• Nguồn giống gieo sạ: Sử dụng hạt giống cấp cao hơn để sản xuất cấp giống tiếp theo (ví dụ: dùng giống siêu nguyên chủng để sản xuất giống nguyên chủng; dùng giống nguyên chủng để sản xuất giống xác nhận). Nguồn giống phải có chứng nhận chất lượng hợp lệ.
• Mật độ và phương thức gieo cấy: Khuyến khích áp dụng phương thức cấy (cấy tay hoặc cấy máy) để dễ dàng quản lý độ thuần và thực hiện khử lẫn. Trường hợp gieo sạ trực tiếp, phải sấy sạ theo hàng hoặc sạ cụm với mật độ hợp lý.
• Chế độ phân bón và chăm sóc: Áp dụng quy trình bón phân cân đối giữa đạm, lân và kali, kết hợp phân bón hữu cơ để cây lúa sinh trưởng khỏe mạnh, tăng khả năng chống chịu sâu bệnh và cho hạt giống chất lượng cao.

3. Công tác khử lẫn (loại bỏ cây khác dạng)

• Giai đoạn đẻ nhánh: Tiến hành kiểm tra và nhổ bỏ các cây lúa có màu sắc thân lá, dạng lá, tốc độ sinh trưởng khác biệt so với đặc tính của giống đang sản xuất.
• Giai đoạn trỗ bông: Đây là giai đoạn quan trọng nhất để phát hiện các cây khác dạng thông qua các đặc điểm như thời gian trỗ (trỗ sớm hoặc trỗ muộn), chiều cao cây, góc lá đỡ bông, màu sắc râu, màu sắc vỏ trấu.
• Giai đoạn chín: Tiến hành khử lẫn lần cuối trước khi thu hoạch, tập trung loại bỏ các cây có dạng bông, dạng hạt, màu sắc hạt chín khác biệt và đặc biệt là loại bỏ triệt để lúa cỏ (lúa hoang).

4. Thu hoạch, chế biến và bảo quản hạt giống

• Thời điểm thu hoạch: Thu hoạch khi ruộng giống đạt độ chín kỹ thuật (khoảng 85% đến 90% số hạt trên bông đã chín vàng hoàn toàn).
• Vệ sinh thiết bị: Tất cả các phương tiện thu hoạch (máy gặt đập liên hợp), dụng cụ chứa đựng, sân phơi, máy sấy và hệ thống chế biến phải được vệ sinh sạch sẽ tuyệt đối trước và sau khi vận hành để tránh lẫn cơ giới giữa các giống khác nhau.
• Sấy và làm sạch: Hạt giống sau khi thu hoạch phải được sấy kịp thời để đưa độ ẩm về mức an toàn (thường dưới 13,5%). Tiến hành sàng lọc, phân loại để loại bỏ hạt lép, hạt lửng, tạp chất và hạt cỏ dại.
• Đóng gói và ghi nhãn: Hạt giống thành phẩm phải được đóng gói trong bao bì mới, bền chắc, có khả năng chống ẩm tốt. Nhãn bao bì phải ghi đầy đủ các thông tin theo quy định pháp luật về nhãn hàng hóa và ghi rõ cấp hạt giống.

5. Kiểm định ruộng giống và kiểm nghiệm chất lượng

• Kiểm định ruộng giống: Do người kiểm định có chứng chỉ chuyên môn thực hiện tối thiểu 2 đến 3 lần trong chu kỳ sinh trưởng của cây lúa để đánh giá độ thuần ruộng giống và tình hình sâu bệnh hại.
• Kiểm nghiệm chất lượng của lô hạt giống: Lô hạt giống sau khi chế biến phải được lấy mẫu đại diện để kiểm nghiệm các chỉ tiêu chất lượng trong phòng thí nghiệm, bao gồm: độ sạch, tỷ lệ nảy mầm, độ ẩm, tỷ lệ hạt cỏ dại và độ thuần di truyền. Chỉ những lô giống đạt tiêu chuẩn quy định mới được cấp chứng nhận chất lượng và đưa ra lưu thông trên thị trường.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13607-2:2023 có hiệu lực áp dụng kể từ ngày ban hành, thay thế hoặc bổ sung cho các quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật trước đây về sản xuất hạt giống lúa thuần, nhằm đồng bộ hóa hệ thống tiêu chuẩn quốc gia với các tiêu chuẩn quốc tế trong lĩnh vực giống cây trồng.