Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13607-1:2023 về Giống cây trồng nông nghiệp - Sản xuất giống - Phần 1: Hạt giống lúa lai quy định các yêu cầu kỹ thuật, quy trình công nghệ và tiêu chuẩn chất lượng trong hoạt động sản xuất hạt giống lúa lai tại Việt Nam. Tiêu chuẩn này đóng vai trò định hướng kỹ thuật cho các đơn vị sản xuất nhằm nâng cao năng suất và bảo đảm chất lượng hạt giống phục vụ phát triển nông nghiệp bền vững.

Phạm vi áp dụng và đối tượng áp dụng

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân có hoạt động liên quan đến nghiên cứu, sản xuất, kiểm định, kiểm nghiệm, chứng nhận chất lượng và kinh doanh hạt giống lúa lai (bao gồm cả lúa lai hệ hai dòng và hệ ba dòng) trên phạm vi toàn quốc.

Nội dung cốt lõi của Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13607-1:2023

1. Quy định chung và thuật ngữ định nghĩa (Điều 1 - Điều 2)

• Xác định rõ phạm vi điều chỉnh đối với quy trình sản xuất hạt giống lúa lai F1 và các dòng bố mẹ (bao gồm dòng bất dục đực, dòng duy trì và dòng phục hồi).
• Thống nhất các khái niệm chuyên ngành như: độ thuần di truyền, tỷ lệ hạt lai, dòng bất dục đực cảm ứng nhiệt độ (TGMS), dòng bất dục đực cảm ứng quang chu kỳ (PGMS), và hiện tượng trỗ khớp dính giữa dòng bố và dòng mẹ.

2. Yêu cầu về khu vực và ruộng sản xuất hạt giống (Điều 3)

• Yêu cầu về đất đai: Ruộng sản xuất phải có hệ thống tưới tiêu chủ động, đất đai bằng phẳng, sạch cỏ dại và không bị lẫn các hạt giống lúa từ vụ trước để tránh hiện tượng lẫn tạp giao phấn.
• Yêu cầu về cách ly: Để đảm bảo độ thuần chủng, ruộng sản xuất hạt giống lúa lai phải được cách ly nghiêm ngặt với các ruộng lúa khác xung quanh. Các phương pháp cách ly bao gồm: cách ly không gian (khoảng cách tối thiểu từ 100 mét trở lên), cách ly thời gian (thời gian trỗ hoa lệch nhau ít nhất 20 ngày), hoặc sử dụng các rào cản tự nhiên như đê bao, hàng cây cao để ngăn chặn hạt phấn lạ.

3. Quy trình kỹ thuật sản xuất hạt giống lúa lai (Điều 4)

• Xác định thời điểm gieo cấy: Tính toán và bố trí thời gian gieo mạ của dòng bố và dòng mẹ một cách khoa học nhằm đảm bảo hai dòng trỗ hoa trùng khớp hoàn toàn (đạt đỉnh khớp dính phấn hoa), tối ưu hóa khả năng thụ phấn tự nhiên.
• Kỹ thuật chăm sóc và điều tiết sinh trưởng: Áp dụng chế độ phân bón cân đối, quản lý nước chặt chẽ theo từng giai đoạn phát triển. Sử dụng chất điều hòa sinh trưởng (như GA3) đúng liều lượng và thời điểm để kích thích dòng mẹ trỗ thoát cổ bông hoàn toàn, tạo điều kiện thuận lợi cho việc nhận phấn từ dòng bố.
• Kỹ thuật gạt phấn nhân tạo: Tiến hành gạt phấn thủ công bằng dây hoặc sào, hoặc sử dụng máy chuyên dụng trong thời gian dòng bố tung phấn rộ nhất để nâng cao tỷ lệ kết hạt trên dòng mẹ.
• Công tác khử lẫn nghiêm ngặt: Thực hiện kiểm tra và loại bỏ triệt để các cây lẫn (cây khác dạng, cây dòng bố lẫn trong dòng mẹ, cây tự thụ phấn của dòng mẹ) qua các giai đoạn sinh trưởng quan trọng bao gồm giai đoạn mạ, đẻ nhánh, làm đòng, trỗ hoa và trước khi thu hoạch nhằm bảo vệ độ thuần di truyền của lô hạt giống.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13607-1:2023 có hiệu lực áp dụng kể từ ngày ban hành. Các tổ chức, cá nhân tham gia vào chuỗi sản xuất và cung ứng hạt giống lúa lai có trách nhiệm tuân thủ các quy định kỹ thuật nêu trên để đảm bảo chất lượng hạt giống lưu thông trên thị trường.