Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11840:2017 do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC/F16 Công nghệ sinh học biên soạn, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Tiêu chuẩn này quy định chi tiết về quy trình kỹ thuật sản xuất hạt giống lúa lai, đóng vai trò pháp lý và kỹ thuật quan trọng trong việc định hướng, quản lý chất lượng giống cây trồng tại Việt Nam. Dưới đây là tóm tắt chi tiết nội dung từ Điều 1 đến Điều 4 của tiêu chuẩn này.

- Điều 1: Phạm vi áp dụng

Điều khoản này xác định rõ giới hạn và đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn, cụ thể:

• Tiêu chuẩn này quy định quy trình kỹ thuật sản xuất hạt giống lúa lai hệ 3 dòng (gồm các dòng dòng mẹ A, dòng duy trì B, dòng phục hồi R) và hệ 2 dòng (gồm dòng mẹ S và dòng bố R).
• Quy trình áp dụng cho việc sản xuất hạt giống lúa lai F1 và hạt giống các dòng bố mẹ (A, B, R, S) phục vụ cho nhu cầu gieo cấy trong nước và xuất khẩu.
• Đối tượng áp dụng bao gồm tất cả các tổ chức, cá nhân có hoạt động liên quan đến nghiên cứu, chọn tạo, sản xuất, kinh doanh và quản lý chất lượng hạt giống lúa lai tại Việt Nam.

- Điều 2: Tài liệu viện dẫn

Để áp dụng tiêu chuẩn này một cách chính xác, cần phải viện dẫn và phối hợp áp dụng với các tiêu chuẩn quốc gia hiện hành sau đây:

• TCVN 8550: Quy định về phương pháp kiểm định ruộng giống cây trồng, là cơ sở để đánh giá độ thuần và chất lượng ruộng sản xuất hạt giống lúa lai trên đồng ruộng.
• TCVN 12181: Quy định về yêu cầu kỹ thuật đối với hạt giống lúa siêu nguyên chủng, nguyên chủng và xác nhận.
• Các tài liệu viện dẫn nêu trên được áp dụng phiên bản mới nhất khi có sự thay đổi hoặc sửa đổi, bổ sung từ cơ quan có thẩm quyền.

- Điều 3: Thuật ngữ và định nghĩa

Tiêu chuẩn đưa ra các định nghĩa chuẩn hóa nhằm thống nhất cách hiểu và áp dụng trong thực tế sản xuất:

• Dòng bất dục đực di truyền - tế bào chất (Dòng A): Là dòng làm mẹ trong hệ lúa lai 3 dòng, có cơ quan sinh dục đực bị bất dục hoàn toàn do sự tương tác giữa gen nhân và tế bào chất bất dục, không có khả năng tự thụ phấn nhưng có khả năng thụ phấn từ dòng khác để tạo hạt.
• Dòng duy trì (Dòng B): Là dòng có kiểu gen nhân tương tự dòng A nhưng có tế bào chất hữu dục. Khi lai dòng A với dòng B, thế hệ sau vẫn là dòng A (giữ nguyên đặc tính bất dục đực).
• Dòng phục hồi (Dòng R): Là dòng làm bố, có khả năng phục hồi tính hữu dục cho dòng A (trong hệ 3 dòng) hoặc dòng S (trong hệ 2 dòng) để tạo ra hạt lai F1 có khả năng tự thụ phấn bình thường.
• Dòng bất dục đực mẫn cảm với môi trường (Dòng S): Là dòng làm mẹ trong hệ lúa lai 2 dòng, tính bất dục đực bị triệt tiêu hoặc biểu hiện tùy thuộc vào điều kiện nhiệt độ (TGMS) hoặc độ dài ngày (PGMS).
• Hạt giống lai F1: Là thế hệ lai đầu tiên thu được từ việc cho giao phấn giữa dòng mẹ (A hoặc S) với dòng bố (R).
• Khoảng cách cách ly: Khoảng cách tối thiểu cần thiết giữa ruộng sản xuất hạt giống lúa lai với các ruộng lúa khác nhằm ngăn ngừa sự tạp giao ngoài ý muốn.

- Điều 4: Yêu cầu chung trong sản xuất hạt giống lúa lai

Đây là các nguyên tắc cốt lõi bắt buộc phải tuân thủ trước khi tiến hành quy trình gieo cấy thực tế:

• Yêu cầu về vùng sản xuất: Vùng sản xuất hạt giống lúa lai phải có điều kiện khí hậu thời tiết thuận lợi, đặc biệt là nhiệt độ và ánh sáng tại thời điểm phân hóa đòng và trỗ bông phải phù hợp để đảm bảo tỷ lệ bất dục của dòng mẹ và khả năng nhận phấn tối ưu. Tránh các vùng thường xuyên có thiên tai, dịch bệnh nghiêm trọng.
• Yêu cầu về đất đai: Đất gieo cấy phải chủ động hoàn toàn về hệ thống tưới tiêu nước. Đất phải sạch cỏ dại, không bị lẫn các giống lúa khác từ vụ trước (yêu cầu thời gian cách ly đất hoặc xử lý đất triệt để).
• Yêu cầu về cách ly: Ruộng sản xuất phải đảm bảo cách ly nghiêm ngặt với các ruộng lúa khác bằng khoảng cách không gian (tối thiểu từ 100 mét trở lên tùy hệ dòng) hoặc cách ly thời gian (trỗ lệch nhau ít nhất 20 ngày) hoặc sử dụng rào cản tự nhiên/nhân tạo.
• Yêu cầu về chất lượng hạt giống bố mẹ gieo cấy: Hạt giống của các dòng bố mẹ (A, B, R, S) đem gieo sản xuất phải đạt tiêu chuẩn chất lượng cấp siêu nguyên chủng hoặc nguyên chủng, có độ thuần di truyền cực kỳ cao để tránh phân ly tính trạng ở thế hệ F1.