Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13382-5:2022 về Giống cây trồng nông nghiệp - Khảo nghiệm tính khác biệt, tính đồng nhất và tính ổn định - Phần 5: Giống chuối được ban hành năm 2022, quy định các nguyên tắc, yêu cầu kỹ thuật và phương pháp đánh giá nhằm phục vụ công tác khảo nghiệm DUS đối với các giống chuối thuộc chi Musa spp. tại Việt Nam.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với tất cả các giống chuối thuộc chi Musa spp. Đối tượng áp dụng bao gồm các tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động khảo nghiệm giống, cơ quan quản lý nhà nước về giống cây trồng, các đơn vị chọn tạo, sản xuất, kinh doanh và đăng ký bảo hộ quyền đối với giống chuối mới.

Nội dung cốt lõi của các điều khoản đầu (Điều 1 đến Điều 4)

1. Phạm vi áp dụng (Điều 1)

• Xác định phạm vi điều chỉnh của tiêu chuẩn là hướng dẫn các yêu cầu kỹ thuật và phương pháp khảo nghiệm tính khác biệt (Distinctness), tính đồng nhất (Uniformity) và tính ổn định (Stability) - gọi tắt là khảo nghiệm DUS - cho các giống chuối mới.
• Tiêu chuẩn này là cơ sở kỹ thuật thống nhất trên phạm vi cả nước để đánh giá và công nhận giống chuối mới trước khi đưa vào sản xuất hoặc bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ.

2. Tài liệu viện dẫn (Điều 2)

• Quy định các tài liệu, tiêu chuẩn liên quan được sử dụng làm căn cứ đối chiếu trong quá trình thực hiện khảo nghiệm.
• Đối với các tài liệu viện dẫn có ghi năm công bố thì áp dụng phiên bản được nêu; đối với các tài liệu không ghi năm công bố thì áp dụng phiên bản mới nhất, bao gồm cả các sửa đổi, bổ sung (nếu có).

3. Thuật ngữ và định nghĩa (Điều 3)

Tiêu chuẩn làm rõ các khái niệm chuyên ngành để đảm bảo tính thống nhất trong việc hiểu và áp dụng thực tế, bao gồm:

• Giống khảo nghiệm: Giống chuối mới được nộp đơn yêu cầu khảo nghiệm DUS để đánh giá các đặc tính hình thái, sinh trưởng.
• Giống tương tự: Giống chuối đã được biết đến rộng rãi, có các đặc tính tương đồng nhất với giống khảo nghiệm, được lựa chọn để trồng đối chứng nhằm so sánh trực tiếp.
• Cây khác dạng (Off-type): Cây chuối có biểu hiện khác biệt rõ ràng so với giống khảo nghiệm ở một hoặc nhiều đặc tính đặc trưng được sử dụng trong quá trình đánh giá tính đồng nhất.
• Tính khác biệt (Distinctness): Khả năng phân biệt rõ ràng của giống khảo nghiệm với bất kỳ giống chuối nào khác đã được biết đến rộng rãi tại thời điểm nộp đơn.
• Tính đồng nhất (Uniformity): Sự đồng đều về các đặc tính của các cây trong cùng một giống khảo nghiệm, trừ những biến dị có thể xảy ra do phương thức nhân giống đặc thù.
• Tính ổn định (Stability): Khả năng giữ nguyên các đặc tính mô tả ban đầu của giống chuối sau các chu kỳ nhân giống liên tiếp hoặc sau mỗi chu kỳ nhân giống cụ thể.

4. Ký hiệu và chữ viết tắt (Điều 4)

Thống nhất các ký hiệu và chữ viết tắt chuyên ngành sử dụng xuyên suốt trong văn bản:

• DUS: Khảo nghiệm tính khác biệt, tính đồng nhất và tính ổn định (Distinctness, Uniformity, Stability).
• UPOV: Hiệp hội quốc tế về bảo hộ giống cây trồng mới (International Union for the Protection of New Varieties of Plants).
• Các ký hiệu viết tắt liên quan đến phương pháp đánh giá đặc tính (ví dụ: các ký hiệu về đo lường trực tiếp, đánh giá bằng mắt thường, hoặc đánh giá trên một nhóm cây mẫu).

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13382-5:2022 có hiệu lực kể từ ngày công bố. Tiêu chuẩn này tạo ra một khung kỹ thuật chuẩn hóa, giúp các cơ quan chức năng và nhà chọn tạo giống thực hiện việc đánh giá chất lượng giống chuối một cách khách quan, khoa học, phù hợp với các thông lệ và tiêu chuẩn quốc tế của UPOV.