Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13540:2022 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn châu Âu BS EN 567:2013) quy định các yêu cầu về an toàn và phương pháp thử nghiệm đối với thiết bị kẹp dây được sử dụng trong hoạt động leo núi, bao gồm cả leo núi thể thao, leo núi dã ngoại và các hoạt động cứu hộ liên quan.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu, phân phối, kiểm định chất lượng và sử dụng thiết bị leo núi. Thiết bị kẹp dây theo tiêu chuẩn này được thiết kế để sử dụng trên các loại dây thừng lõi tết (kernmantel rope) hoặc các loại dây chuyên dụng khác nhằm mục đích ngăn ngừa người sử dụng bị trượt ngã hoặc hỗ trợ quá trình di chuyển lên cao trên dây.

Các yêu cầu an toàn cốt lõi đối với thiết bị kẹp dây

• Yêu cầu về thiết kế và cấu tạo: Thiết bị kẹp dây phải được thiết kế sao cho giảm thiểu tối đa nguy cơ gây tổn hại, sờn rách hoặc đứt sợi dây thừng trong quá trình vận hành bình thường. Các cạnh tiếp xúc trực tiếp với dây thừng phải được bo tròn, nhẵn mịn và không có gờ sắc nhọn. Cơ chế khóa của thiết bị phải đảm bảo không tự ý tháo rời khỏi dây trừ khi có thao tác chủ động và có chủ ý từ người sử dụng.
• Yêu cầu về vật liệu chế tạo: Vật liệu được sử dụng để sản xuất thiết bị kẹp dây phải có độ bền cơ học cao, khả năng chống ăn mòn tốt và chịu được các tác động khắc nghiệt từ môi trường ngoài trời (như độ ẩm, nhiệt độ cao, tia UV). Các bộ phận chịu lực chính thường được yêu cầu chế tạo từ hợp kim nhôm chất lượng cao hoặc thép không gỉ.
• Khả năng chịu tải tĩnh (Static strength): Thiết bị kẹp dây phải vượt qua các thử nghiệm chịu tải tĩnh nghiêm ngặt mà không bị nứt gãy, biến dạng nghiêm trọng hoặc mất đi chức năng giữ dây ban đầu.
• Khả năng chống trượt (Slip resistance): Khi chịu lực tác động theo hướng trượt dọc theo dây, cơ chế kẹp của thiết bị phải giữ chặt dây thừng trong giới hạn lực quy định mà không làm hỏng cấu trúc lõi hoặc vỏ của dây thừng.

Phương pháp thử nghiệm tiêu chuẩn

• Thử nghiệm chức năng hoạt động: Tiến hành kiểm tra thực tế khả năng lắp đặt, di chuyển trơn tru và khả năng khóa tự động của kẹp dây trên các loại dây thừng có đường kính tối thiểu và tối đa theo khuyến cáo của nhà sản xuất.
• Thử nghiệm độ bền tĩnh: Thiết bị kẹp dây được lắp vào một đoạn dây thừng tiêu chuẩn và chịu một lực kéo tĩnh tăng dần theo quy trình kỹ thuật để xác định giới hạn bền kéo và khả năng giữ dây an toàn.
• Thử nghiệm động (Dynamic test): Đánh giá hiệu suất hoạt động của thiết bị kẹp dây trong tình huống mô phỏng cú rơi tự do, đảm bảo thiết bị có khả năng hấp thụ lực tác động và khóa chặt trên dây ngay lập tức để bảo vệ người sử dụng.

Yêu cầu về ghi nhãn và thông tin của nhà sản xuất

• Thông tin bắt buộc trên sản phẩm: Trên thân của mỗi thiết bị kẹp dây phải được khắc hoặc in rõ ràng, sắc nét và không thể tẩy xóa các thông tin tối thiểu bao gồm: tên hoặc logo nhận diện của nhà sản xuất, ký hiệu mã sản phẩm, số hiệu tiêu chuẩn TCVN 13540 (hoặc EN 567), hướng lắp đặt chính xác trên dây (thường được ký hiệu bằng mũi tên chỉ hướng đi lên), và dải đường kính dây thừng tương thích (tính bằng milimét).
• Tài liệu hướng dẫn sử dụng đi kèm: Nhà sản xuất phải cung cấp tài liệu hướng dẫn chi tiết bằng ngôn ngữ của quốc gia phân phối sản phẩm. Tài liệu phải bao gồm các cảnh báo về nguy hiểm khi sử dụng sai cách, hướng dẫn bảo dưỡng, vệ sinh, kiểm tra định kỳ trước và sau khi sử dụng, cũng như các điều kiện bắt buộc phải loại bỏ thiết bị để đảm bảo an toàn.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13540:2022 có hiệu lực áp dụng kể từ ngày được công bố bởi cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền về khoa học và công nghệ, đóng vai trò là căn cứ kỹ thuật quan trọng cho việc đánh giá chất lượng và chứng nhận hợp chuẩn đối với các thiết bị bảo hộ leo núi tại Việt Nam.