Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13370:2021 về Vi sinh vật trong chuỗi thực phẩm - Phát hiện nhanh Salmonella spp. sử dụng thạch IRIS Salmonella được ban hành năm 2021 bởi Bộ Khoa học và Công nghệ. Tiêu chuẩn này quy định phương pháp nhanh, hiệu quả nhằm phát hiện sự hiện diện của vi khuẩn Salmonella spp. trong các mẫu thuộc chuỗi thực phẩm, giúp rút ngắn thời gian phân tích và tối ưu hóa quy trình kiểm nghiệm so với các phương pháp truyền thống.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

TCVN 13370:2021 được áp dụng rộng rãi đối với các đối tượng cụ thể sau trong chuỗi thực phẩm:

• Các sản phẩm thực phẩm dành cho sự tiêu thụ của con người.
• Các sản phẩm thức ăn chăn nuôi dành cho động vật.
• Các mẫu môi trường trong khu vực sản xuất, chế biến, vận chuyển và xử lý thực phẩm hoặc thức ăn chăn nuôi.
• Các mẫu thu thập từ giai đoạn sản xuất ban đầu như trang trại, cơ sở chăn nuôi và trồng trọt.

Nguyên tắc của phương pháp phát hiện nhanh

Phương pháp phát hiện nhanh Salmonella spp. theo tiêu chuẩn này dựa trên các nguyên tắc kỹ thuật nghiêm ngặt sau:

• Tăng sinh không chọn lọc: Mẫu thử được đồng nhất và nuôi cấy trong môi trường nước peptone đệm (BPW) nhằm phục hồi các tế bào Salmonella bị tổn thương hoặc suy yếu do quá trình chế biến, bảo quản trước đó.
• Phân lập trên môi trường đặc trưng: Sử dụng môi trường thạch chọn lọc IRIS Salmonella. Môi trường này chứa các cơ chất sinh màu đặc hiệu, cho phép phát hiện hoạt tính enzyme đặc trưng của Salmonella spp. Các khuẩn lạc Salmonella spp. sẽ phát triển và có màu sắc đặc trưng (thường là màu hồng đến đỏ tím), giúp dễ dàng phân biệt với các vi khuẩn khác.
• Ức chế vi sinh vật không mục tiêu: Thạch IRIS Salmonella chứa các chất ức chế chọn lọc nhằm ngăn chặn sự phát triển của hệ vi sinh vật phụ trợ, đặc biệt là các vi khuẩn Gram dương và một số vi khuẩn Gram âm không thuộc nhóm Salmonella.

Quy trình thực hiện thử nghiệm

Quy trình phát hiện nhanh được tiến hành tuần tự qua các bước chuẩn hóa sau:

• Chuẩn bị mẫu và tăng sinh: Cân một lượng mẫu thử xác định (thường là 25g hoặc 25ml) và hòa trộn đều với môi trường tăng sinh (thường là 225ml nước peptone đệm). Tiến hành ủ ấm hỗn hợp ở nhiệt độ 37 độ C (hoặc nhiệt độ quy định của nhà sản xuất) trong khoảng thời gian từ 18 giờ đến 24 giờ.
• Cấy phân lập trên thạch IRIS Salmonella: Dùng que cấy vô trùng lấy dịch chuyển từ môi trường tăng sinh ria cấy lên bề mặt đĩa thạch IRIS Salmonella để thu được các khuẩn lạc đơn lẻ. Ủ các đĩa thạch đã cấy ở nhiệt độ 37 độ C trong vòng 24 giờ.
• Quan sát và đọc kết quả sơ bộ: Sau thời gian ủ, kiểm tra sự xuất hiện của các khuẩn lạc nghi ngờ. Khuẩn lạc Salmonella spp. điển hình trên thạch IRIS Salmonella sẽ có màu hồng đến đỏ tím. Các khuẩn lạc không phải Salmonella thường có màu xanh lục, xanh lam hoặc không màu.
• Thử nghiệm khẳng định: Chọn các khuẩn lạc nghi ngờ điển hình để tiến hành các thử nghiệm khẳng định tiếp theo. Việc khẳng định có thể thực hiện bằng các phản ứng sinh hóa truyền thống, các bộ kit thử nhanh thương mại đã được phê duyệt, hoặc bằng phương pháp huyết thanh học và sinh học phân tử (PCR).

Yêu cầu về thiết bị, dụng cụ và môi trường nuôi cấy

Để đảm bảo độ chính xác và tính lặp lại của kết quả, phòng thử nghiệm cần trang bị đầy đủ các điều kiện sau:

• Thiết bị cơ bản bao gồm tủ ấm duy trì nhiệt độ ổn định ở 37 độ C (sai số không quá 1 độ C), nồi hấp tiệt trùng, máy dập mẫu (stomacher), cân kỹ thuật và các dụng cụ thủy tinh vô trùng.
• Môi trường nuôi cấy phải được chuẩn bị và kiểm tra chất lượng nghiêm ngặt theo tiêu chuẩn TCVN 8128 (ISO 11133) về quản lý chất lượng môi trường truyền thông.

Biểu thị kết quả thử nghiệm

Kết quả phân tích được báo cáo rõ ràng dựa trên quy chuẩn:

• Báo cáo là "Phát hiện Salmonella spp." trong khối lượng mẫu thử (ví dụ: trong 25g hoặc 25ml mẫu) nếu có ít nhất một khuẩn lạc nghi ngờ được khẳng định là Salmonella spp.
• Báo cáo là "Không phát hiện Salmonella spp." trong khối lượng mẫu thử nếu không có khuẩn lạc nào phát triển trên thạch chọn lọc hoặc các khuẩn lạc nghi ngờ đều cho kết quả khẳng định âm tính.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13370:2021 có hiệu lực áp dụng kể từ ngày ban hành. Tiêu chuẩn này cung cấp một công cụ kiểm nghiệm nhanh chóng, tin cậy cho các doanh nghiệp sản xuất thực phẩm, các cơ quan kiểm tra chất lượng và các phòng thử nghiệm độc lập nhằm kiểm soát an toàn vệ sinh thực phẩm và phòng ngừa ngộ độc do Salmonella gây ra.