Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13259:2020 về Du lịch cộng đồng - Yêu cầu về chất lượng dịch vụ được công bố vào năm 2020 bởi Bộ Khoa học và Công nghệ, nhằm thiết lập các tiêu chuẩn kỹ thuật và định hướng nâng cao chất lượng dịch vụ du lịch cộng đồng tại Việt Nam. Tiêu chuẩn này đóng vai trò quan trọng trong việc định hình, chuẩn hóa các hoạt động du lịch tự phát của các cộng đồng địa phương, hướng tới sự phát triển bền vững, bảo tồn văn hóa và bảo vệ môi trường.

Phạm vi áp dụng và Đối tượng áp dụng

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân, hộ gia đình và cộng đồng dân cư trực tiếp tham gia cung cấp các dịch vụ du lịch cộng đồng. Đồng thời, đây cũng là cơ sở pháp lý và kỹ thuật để các cơ quan quản lý nhà nước về du lịch, các hiệp hội và tổ chức phi chính phủ đánh giá, xếp hạng và hỗ trợ phát triển các điểm du lịch cộng đồng trên phạm vi toàn quốc.

Nội dung cốt lõi của các điều khoản đầu (Từ Điều 1 đến Điều 4)

Điều 1: Phạm vi áp dụng

• Quy định các yêu cầu cơ bản về chất lượng dịch vụ du lịch cộng đồng, bao gồm dịch vụ lưu trú, ăn uống, trải nghiệm, hướng dẫn và các dịch vụ bổ trợ khác.
• Hướng dẫn các cộng đồng địa phương xây dựng quy trình phục vụ khách du lịch một cách chuyên nghiệp nhưng vẫn giữ được bản sắc văn hóa đặc trưng.

Điều 2: Tài liệu viện dẫn

• Các tài liệu viện dẫn trong tiêu chuẩn này là cực kỳ cần thiết cho việc áp dụng. Đối với các tài liệu viện dẫn ghi năm công bố thì áp dụng bản được nêu. Đối với các tài liệu viện dẫn không ghi năm công bố thì áp dụng phiên bản mới nhất, bao gồm cả các sửa đổi, bổ sung (nếu có).
• Liên kết chặt chẽ với các tiêu chuẩn quốc gia khác về lưu trú du lịch (như tiêu chuẩn nhà ở có phòng cho khách du lịch thuê - homestay) và các quy định về an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường.

Điều 3: Thuật ngữ và định nghĩa

Tiêu chuẩn đưa ra các định nghĩa chuẩn xác nhằm thống nhất cách hiểu và áp dụng trong thực tế, bao gồm:

• Du lịch cộng đồng (Community-based tourism): Là loại hình du lịch do chính cộng đồng dân cư tổ chức, quản lý và làm chủ để đem lại lợi ích kinh tế, xã hội cho cộng đồng, đồng thời bảo vệ môi trường và bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống.
• Cộng đồng địa phương: Nhóm dân cư sinh sống tại cùng một địa bàn, có sự gắn kết về văn hóa, lịch sử, đời sống kinh tế và có vai trò quyết định trong việc phát triển du lịch tại địa phương đó.
• Dịch vụ du lịch cộng đồng: Các dịch vụ do cộng đồng cung cấp cho khách du lịch, bao gồm lưu trú, ăn uống, vận chuyển, hướng dẫn, biểu diễn văn nghệ, trải nghiệm đời sống sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp.

Điều 4: Nguyên tắc chung đối với du lịch cộng đồng

Để đảm bảo chất lượng dịch vụ và sự phát triển bền vững, hoạt động du lịch cộng đồng phải tuân thủ các nguyên tắc cốt lõi sau:

• Sự tham gia và quyền làm chủ của cộng đồng: Cộng đồng địa phương phải là chủ thể quyết định, trực tiếp tham gia vào quá trình quy hoạch, quản lý và vận hành các hoạt động du lịch.
• Chia sẻ lợi ích công bằng: Lợi ích kinh tế thu được từ du lịch phải được phân phối một cách công bằng, minh bạch giữa các thành viên tham gia và đóng góp một phần vào quỹ phát triển cộng đồng, an sinh xã hội tại địa phương.
• Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa: Các hoạt động du lịch không được làm biến dạng, thương mại hóa quá mức các giá trị văn hóa truyền thống, phong tục tập quán và lối sống của người dân bản địa.
• Bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên: Khai thác du lịch phải đi đôi với việc giữ gìn cảnh quan thiên nhiên, xử lý rác thải, nước thải đúng quy định và hạn chế tối đa các tác động tiêu cực đến hệ sinh thái địa phương.
• Đảm bảo an ninh, an toàn: Đảm bảo an toàn tuyệt đối về tính mạng, tài sản cho khách du lịch cũng như giữ gìn trật tự, an toàn xã hội tại địa bàn du lịch cộng đồng.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13259:2020 có hiệu lực kể từ ngày được công bố. Tiêu chuẩn này đóng vai trò là bộ công cụ tự đánh giá cho các cộng đồng và là thước đo để các cơ quan quản lý tiến hành thẩm định, công nhận chất lượng dịch vụ du lịch cộng đồng đạt chuẩn quốc gia.