Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13247:2020 (hoàn toàn tương đương với ISO 20469:2018) về Hướng dẫn phân cấp chất lượng nước cho tái sử dụng nước được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố năm 2020, nhằm cung cấp các nguyên tắc kỹ thuật và khung hướng dẫn thống nhất để đánh giá, phân loại chất lượng nước tái chế phục vụ cho các mục đích sử dụng khác nhau một cách an toàn và hiệu quả.

Phạm vi và đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức, cá nhân thiết kế, vận hành hệ thống xử lý nước thải và tái sử dụng nước, cũng như các bên tiêu thụ nước tái chế. Phạm vi điều chỉnh tập trung vào việc phân cấp chất lượng nước thu hồi từ nước thải đô thị hoặc nước thải công nghiệp đã qua xử lý để phục vụ cho các mục đích phi sinh hoạt như tưới tiêu nông nghiệp, tưới cảnh quan, hoạt động công nghiệp và các mục đích bảo vệ môi trường.

Các thuật ngữ và định nghĩa cốt lõi

• Nước tái chế (Reclaimed water): Là nước thải sau khi được xử lý bằng các công nghệ phù hợp để đạt được chất lượng đáp ứng yêu cầu sử dụng cho các mục đích có lợi tiếp theo.
• Phân cấp chất lượng nước (Water quality grading): Là việc phân loại nước tái chế thành các cấp độ chất lượng khác nhau dựa trên các thông số vật lý, hóa học và sinh học nhằm định hướng cho các mục đích sử dụng an toàn.
• Mục đích sử dụng cuối cùng (End-use): Các hoạt động cụ thể sử dụng nước tái chế, quyết định trực tiếp đến yêu cầu giới hạn chất lượng nước cần đạt được.

Nguyên tắc phân cấp chất lượng nước tái sử dụng

• Đánh giá dựa trên quản lý rủi ro: Việc phân cấp chất lượng nước phải gắn liền với việc nhận diện và kiểm soát các rủi ro đối với sức khỏe con người và môi trường sinh thái tại điểm sử dụng cuối cùng.
• Sự phù hợp của mục đích sử dụng: Chất lượng nước sau xử lý phải tương thích tối đa với yêu cầu của hoạt động sử dụng cụ thể, tránh việc xử lý quá mức gây lãng phí tài chính hoặc xử lý dưới mức tiêu chuẩn gây nguy hại cho môi trường và sức khỏe.
• Giám sát liên tục và kiểm soát chất lượng: Thiết lập các điểm kiểm soát tới hạn trong quy trình xử lý và thực hiện chương trình giám sát định kỳ đối với các thông số cốt lõi để đảm bảo tính ổn định của cấp chất lượng nước được công bố.

Các thông số kỹ thuật chính dùng để phân cấp chất lượng nước

Tiêu chuẩn hướng dẫn việc lựa chọn và phân nhóm các thông số chất lượng nước để tiến hành phân cấp, bao gồm ba nhóm chỉ tiêu chính:

• Chỉ tiêu vi sinh vật: Đo lường mật độ vi khuẩn chỉ thị (như Escherichia coli, Coliform chịu nhiệt) và các tác nhân gây bệnh khác để đánh giá nguy cơ lây nhiễm sinh học, đặc biệt quan trọng đối với các mục đích tái sử dụng có khả năng tiếp xúc trực tiếp với con người.
• Chỉ tiêu lý - hóa cơ bản: Bao gồm độ đục, tổng chất rắn lơ lửng (TSS), nhu cầu oxy hóa học (COD), nhu cầu oxy sinh hóa (BOD), độ pH và độ dẫn điện (EC). Các chỉ tiêu này phản ánh hiệu quả vận hành của hệ thống xử lý và độ trong của nước.
• Chỉ tiêu hóa học đặc thù: Hàm lượng các chất dinh dưỡng (Nitơ, Phốt pho), kim loại nặng và các hợp chất hữu cơ bền vững, ảnh hưởng trực tiếp đến cây trồng, tính chất đất đai và độ bền của thiết bị công nghiệp.

Hệ thống phân cấp chất lượng nước khuyến nghị

Tiêu chuẩn thiết lập khung phân cấp chất lượng nước từ cao xuống thấp (thường chia thành các cấp A, B, C, D) tương ứng với mức độ xử lý và phạm vi áp dụng an toàn:

• Cấp chất lượng cao nhất (Cấp A): Nước được xử lý triệt để bằng các công nghệ tiên tiến, loại bỏ hầu hết vi sinh vật và tạp chất. Cấp này áp dụng cho các mục đích tiếp xúc trực tiếp hoặc có nguy cơ tiếp xúc cao với con người như tưới cảnh quan đô thị, rửa đường, dập lửa, hoặc dùng trong các tháp giải nhiệt công nghiệp tuần hoàn.
• Cấp chất lượng trung bình (Cấp B và C): Nước đạt yêu cầu giới hạn về vi sinh và hóa chất ở mức vừa phải. Thích hợp cho tưới tiêu các loại cây trồng không ăn trực tiếp, cây công nghiệp, hoặc sử dụng trong các quy trình sản xuất công nghiệp không yêu cầu chất lượng nước quá khắt khe.
• Cấp chất lượng thấp (Cấp D): Chỉ yêu cầu xử lý cơ bản để kiểm soát mùi và các chất ô nhiễm thô. Chủ yếu dùng cho các mục đích hạn chế tiếp xúc như tưới rừng, duy trì dòng chảy môi trường ở những khu vực biệt lập, không có sự xuất hiện của công chúng.

Hiệu lực thi hành và định hướng áp dụng

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13247:2020 (ISO 20469:2018) có hiệu lực kể từ ngày được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố áp dụng. Tiêu chuẩn này đóng vai trò là tài liệu kỹ thuật nền tảng để các cơ quan quản lý xây dựng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia hoặc địa phương về tái sử dụng nước, đồng thời khuyến khích các doanh nghiệp áp dụng nhằm tối ưu hóa nguồn tài nguyên nước và thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn.