Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12180-2:2017 (hoàn toàn tương đương với ISO 16075-2:2015) về Hướng dẫn sử dụng nước thải đã xử lý cho các dự án tưới - Phần 2: Xây dựng dự án, đưa ra các nguyên tắc kỹ thuật và hướng dẫn thực hành nhằm đảm bảo việc tái sử dụng nước thải cho mục đích tưới tiêu được thực hiện an toàn, hiệu quả, bảo vệ sức khỏe con người và môi trường sinh thái.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân tham gia vào quá trình lập kế hoạch, thiết kế, thi công và quản lý các dự án tưới tiêu sử dụng nước thải đã qua xử lý. Đối tượng áp dụng bao gồm các dự án tưới nông nghiệp (cây lương thực, cây công nghiệp, cây ăn quả) và tưới cảnh quan (công viên, sân golf, dải cây xanh đô thị).

Các nội dung cốt lõi trong xây dựng dự án tưới bằng nước thải đã xử lý

1. Đánh giá và phân loại chất lượng nước thải

• Xác định các chỉ tiêu chất lượng nước thải sau xử lý bao gồm các yếu tố vi sinh vật (như vi khuẩn E. coli, giun sán), các yếu tố hóa-lý (độ mặn, kim loại nặng, chất dinh dưỡng N, P, K) để đảm bảo phù hợp với từng nhóm cây trồng cụ thể.
• Phân cấp chất lượng nước thải để quyết định phương thức tưới và các biện pháp bảo vệ đi kèm, hạn chế tối đa nguy cơ tích tụ độc chất trong đất và nông sản.

2. Thiết kế hệ thống tưới và các rào cản an toàn

• Lựa chọn công nghệ tưới phù hợp: Khuyến khích sử dụng các phương pháp tưới hạn chế sự tiếp xúc trực tiếp của nước thải với phần ăn được của cây trồng và con người, chẳng hạn như tưới nhỏ giọt (đặc biệt là tưới nhỏ giọt dưới mặt đất). Hạn chế hoặc áp dụng các điều kiện nghiêm ngặt khi sử dụng phương pháp tưới phun mưa để tránh phát tán bụi nước chứa tác nhân gây bệnh.
• Thiết lập hệ thống rào cản nhiều lớp (multi-barrier approach): Kết hợp giữa chất lượng nước, phương pháp tưới, khoảng cách an toàn (vùng đệm), thời gian ngừng tưới trước khi thu hoạch và các biện pháp vệ sinh sau thu hoạch để giảm thiểu rủi ro sinh học.
• Thiết kế hệ thống đường ống riêng biệt: Hệ thống phân phối nước thải đã xử lý phải được thiết kế độc lập, có màu sắc nhận diện riêng biệt và biển cảnh báo rõ ràng để tránh đấu nối nhầm lẫn với hệ thống nước sinh hoạt.

3. Bảo vệ sức khỏe cộng đồng và người lao động

• Quy định các biện pháp bảo hộ lao động bắt buộc đối với công nhân vận hành hệ thống tưới, bao gồm việc trang bị quần áo bảo hộ, găng tay và hướng dẫn vệ sinh cá nhân sau ca làm việc.
• Kiểm soát sự tiếp xúc của cộng đồng bằng cách thiết lập các biển báo cảnh báo tại khu vực tưới, hạn chế người không có nhiệm vụ đi vào khu vực tưới bằng nước thải đã xử lý trong và ngay sau khi tưới.

4. Giám sát môi trường và quản lý vận hành

• Xây dựng chương trình giám sát định kỳ chất lượng nước thải đầu vào hệ thống tưới, chất lượng đất canh tác và chất lượng nguồn nước ngầm xung quanh khu vực dự án để kịp thời phát hiện các dấu hiệu ô nhiễm hoặc suy thoái đất.
• Lập kế hoạch ứng phó sự cố khẩn cấp, bao gồm các phương án xử lý khi chất lượng nước thải không đạt tiêu chuẩn thiết kế hoặc khi xảy ra sự cố rò rỉ, vỡ đường ống dẫn nước thải.

Hiệu lực thi hành

TCVN 12180-2:2017 có hiệu lực kể từ ngày công bố. Việc áp dụng tiêu chuẩn này góp phần chuẩn hóa quy trình xây dựng các dự án tái sử dụng nước thải tại Việt Nam, thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn và bảo vệ tài nguyên nước bền vững.