Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 4584:1988 quy định các phương pháp phân tích vi khuẩn trong nước thải. Đây là văn bản kỹ thuật quan trọng làm cơ sở để đánh giá mức độ ô nhiễm vi sinh vật của các nguồn nước thải trước khi xả ra môi trường, giúp kiểm soát dịch bệnh và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Dưới đây là tóm tắt chi tiết nội dung phần mở đầu và các điều khoản đầu tiên (từ Điều 1 đến Điều 4) của tiêu chuẩn này.

Điều 1: Phạm vi áp dụng

• Tiêu chuẩn này quy định các phương pháp xác định các chỉ tiêu vi sinh vật trong nước thải sinh hoạt, nước thải công nghiệp và nước thải y tế.
• Các chỉ tiêu phân tích cốt lõi bao gồm: tổng số vi khuẩn hiếu khí, tổng số Coliform, Coliform phân (Fecal Coliform) và một số nhóm vi khuẩn gây bệnh đường ruột phổ biến khác.
• Đối tượng áp dụng là các phòng thí nghiệm, cơ quan quan trắc môi trường và các tổ chức thực hiện việc kiểm soát chất lượng nước thải trên lãnh thổ Việt Nam.

Điều 2: Phương pháp lấy mẫu và bảo quản mẫu

• Yêu cầu về dụng cụ chứa mẫu: Mẫu nước thải để phân tích vi sinh phải được thu thập vào các chai thủy tinh hoặc chai nhựa chuyên dụng đã được rửa sạch và tiệt trùng hoàn toàn (bằng tủ sấy ở nhiệt độ cao hoặc nồi hấp áp lực) trước khi sử dụng.
• Kỹ thuật lấy mẫu: Quá trình lấy mẫu phải được thực hiện bằng thao tác vô trùng tuyệt đối. Người lấy mẫu phải tránh làm nhiễm bẩn mẫu từ các nguồn bên ngoài như tay, không khí hoặc dụng cụ không sạch. Mẫu phải được lấy ở vị trí dòng chảy ổn định, đại diện cho toàn bộ nguồn thải.
• Bảo quản và vận chuyển mẫu: Sau khi lấy, mẫu nước thải phải được làm lạnh ngay lập tức ở nhiệt độ từ 2 độ C đến 5 độ C trong các thùng bảo ôn chuyên dụng. Mẫu phải được vận chuyển nhanh chóng về phòng thí nghiệm và tiến hành phân tích trong khoảng thời gian quy định (thường không quá 6 đến 24 giờ tùy thuộc vào tính chất mẫu) để đảm bảo tính chính xác của kết quả.

Điều 3: Thiết bị, dụng cụ và môi trường dinh dưỡng

• Thiết bị và dụng cụ thí nghiệm: Phòng thử nghiệm phải được trang bị đầy đủ các thiết bị đạt chuẩn đo lường bao gồm tủ ấm (duy trì nhiệt độ ổn định ở 37 độ C và 44 độ C), nồi hấp tiệt trùng (autoclave), tủ sấy vô trùng, kính hiển vi quang học, pipet, đĩa Petri và các dụng cụ thủy tinh chuyên dụng khác.
• Môi trường nuôi cấy: Các loại môi trường dinh dưỡng (như thạch thường, môi trường Lactose, môi trường Endo...) phải được pha chế chính xác theo đúng công thức quy định, kiểm tra và điều chỉnh độ pH phù hợp, sau đó tiến hành tiệt trùng nghiêm ngặt trước khi đưa vào sử dụng cho quá trình nuôi cấy vi khuẩn.

Điều 4: Quy định chung trong quá trình phân tích

• An toàn sinh học phòng thí nghiệm: Kỹ thuật viên và nhân viên phân tích phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy trình an toàn sinh học, sử dụng đầy đủ trang bị bảo hộ cá nhân (áo choàng, găng tay, khẩu trang) để ngăn ngừa nguy cơ lây nhiễm vi khuẩn từ mẫu nước thải.
• Kiểm soát chất lượng phân tích: Trong mỗi đợt thử nghiệm, phải thực hiện song song các mẫu kiểm chứng (mẫu trắng) để kiểm tra độ vô trùng của môi trường nuôi cấy, dụng cụ và không khí trong phòng thí nghiệm, đảm bảo kết quả phân tích không bị sai lệch do ngoại nhiễm.
• Xử lý chất thải sau phân tích: Tất cả các mẫu nước thải đã phân tích, đĩa thạch, ống nghiệm và dụng cụ đã tiếp xúc với vi khuẩn phải được khử trùng bằng nồi hấp áp lực trước khi đem rửa sạch hoặc thải bỏ ra môi trường bên ngoài nhằm ngăn ngừa ô nhiễm thứ cấp.