Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12881:2020 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 39511:2018) quy định về Phương án lấy mẫu liên tiếp để kiểm tra định lượng phần trăm không phù hợp trong trường hợp đã biết độ lệch chuẩn. Đây là văn bản kỹ thuật quan trọng giúp các doanh nghiệp và tổ chức tối ưu hóa quy trình kiểm tra chất lượng sản phẩm bằng phương pháp thống kê hiện đại, tiết kiệm chi phí thử nghiệm mà vẫn đảm bảo độ chính xác cao.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các hoạt động kiểm tra định lượng khi các đặc tính chất lượng của sản phẩm được đo trên thang đo liên tục. Đối tượng áp dụng bao gồm các nhà sản xuất, đơn vị kiểm nghiệm, tổ chức chứng nhận chất lượng và các bên liên quan trong chuỗi cung ứng cần đánh giá tỷ lệ không phù hợp của lô hàng. Tiêu chuẩn được thiết kế đặc biệt cho các trường hợp độ lệch chuẩn của quá trình sản xuất đã được xác định trước, kiểm soát và duy trì ổn định.

Các nội dung cốt lõi của tiêu chuẩn (Từ Điều 1 đến Điều 4)

Nội dung của TCVN 12881:2020 tập trung thiết lập nền tảng lý thuyết, thuật ngữ và các quy tắc kỹ thuật ban đầu cho phương án lấy mẫu liên tiếp, cụ thể như sau:

• Điều 1: Phạm vi áp dụng (Scope): Xác định giới hạn áp dụng của tiêu chuẩn đối với phương án lấy mẫu liên tiếp. Phương án này được thiết kế để kiểm tra các lô sản phẩm liên tiếp hoặc độc lập, giúp giảm đáng kể cỡ mẫu trung bình cần thiết so với phương án lấy mẫu một lần truyền thống mà vẫn đảm bảo độ tin cậy tương đương. Tiêu chuẩn chỉ áp dụng khi độ lệch chuẩn của đặc tính chất lượng được coi là đã biết và không thay đổi trong suốt quá trình kiểm tra.
• Điều 2: Tài liệu viện dẫn (Normative references): Liệt kê các tiêu chuẩn liên quan không thể thiếu cho việc áp dụng tiêu chuẩn này, bao gồm các tiêu chuẩn về thuật ngữ thống kê, lấy mẫu kiểm tra định lượng và các quy trình kỹ thuật bổ trợ khác nhằm đảm bảo tính đồng bộ trong hệ thống tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế.
• Điều 3: Thuật ngữ và định nghĩa (Terms and definitions): Định nghĩa chi tiết các khái niệm chuyên ngành cốt lõi được sử dụng trong tiêu chuẩn. Các thuật ngữ quan trọng bao gồm: phần trăm không phù hợp, giới hạn dung sai (trên và dưới), giá trị trung bình của lô, độ lệch chuẩn đã biết, và các khái niệm liên quan đến rủi ro của nhà sản xuất (rủi ro alpha) cũng như rủi ro của người tiêu dùng (rủi ro beta).
• Điều 4: Ký hiệu và thuật ngữ viết tắt (Symbols and abbreviated terms): Hệ thống hóa toàn bộ các ký hiệu toán học, thống kê và các chữ viết tắt được sử dụng trong các công thức tính toán của phương án lấy mẫu liên tiếp. Việc chuẩn hóa này giúp người sử dụng dễ dàng tra cứu, áp dụng chính xác các công thức xác định đường ranh giới chấp nhận và ranh giới bác bỏ trong quá trình lấy mẫu thực tế.

Nguyên lý hoạt động của phương án lấy mẫu liên tiếp

Khác với phương án lấy mẫu một lần cố định cỡ mẫu, phương án lấy mẫu liên tiếp tiến hành kiểm tra từng đơn vị sản phẩm (hoặc từng nhóm nhỏ) một cách tuần tự. Sau mỗi lần kiểm tra, kết quả tích lũy sẽ được so sánh với các đường ranh giới được tính toán trước:

• Nếu kết quả tích lũy nằm dưới đường ranh giới chấp nhận: Lô hàng được chấp nhận ngay lập tức mà không cần kiểm tra thêm.
• Nếu kết quả tích lũy nằm trên đường ranh giới bác bỏ: Lô hàng bị bác bỏ ngay lập tức.
• Nếu kết quả nằm giữa hai đường ranh giới: Tiếp tục lấy mẫu và kiểm tra đơn vị sản phẩm tiếp theo cho đến khi đạt được quyết định chấp nhận hoặc bác bỏ.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12881:2020 (ISO 39511:2018) có hiệu lực kể từ ngày được công bố bởi cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Tiêu chuẩn này khuyến khích áp dụng rộng rãi trong các ngành công nghiệp sản xuất chế tạo, chế biến và các lĩnh vực yêu cầu kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt nhằm tối ưu hóa chi phí thử nghiệm và nâng cao hiệu quả quản lý chất lượng.