Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7790-4:2008 (hoàn toàn tương đương với ISO 2859-4:2002) quy định về Quy trình lấy mẫu để kiểm tra định tính - Phần 4: Quy trình đánh giá mức chất lượng công bố. Dưới đây là tóm tắt chi tiết nội dung Phần mở đầu và các điều khoản đầu tiên (từ Điều 1 đến Điều 4) của tiêu chuẩn này.

TCVN 7790-4:2008 là một phần quan trọng trong bộ tiêu chuẩn TCVN 7790 về kiểm tra định tính. Khác với các phần khác vốn tập trung vào việc chấp nhận lô sản phẩm trong giao dịch thương mại thông thường, Phần 4 được thiết kế chuyên biệt để phục vụ cho việc thẩm tra, đánh giá xem mức chất lượng của một thực thể (lô sản phẩm, quá trình sản xuất, dịch vụ) có phù hợp với mức chất lượng đã được công bố trước đó hay không. Quy trình này giúp giải quyết các tranh chấp thương mại hoặc thực hiện các cuộc đánh giá độc lập (audit) một cách khách quan dựa trên cơ sở toán học thống kê.

Điều khoản này xác định rõ giới hạn và mục đích áp dụng của tiêu chuẩn:

• Quy định các phương án lấy mẫu và quy trình đánh giá để xác định xem mức chất lượng của một thực thể có phù hợp với mức chất lượng công bố (DQL) hay không.
• Tiêu chuẩn này được thiết kế sao cho rủi ro bác bỏ một mức chất lượng công bố đúng (rủi ro của người công bố) được kiểm soát ở mức thấp (thường là 5%).
• Quy trình này không nhằm mục đích nghiệm thu lô sản phẩm mà chủ yếu dùng cho mục đích kiểm toán, thanh tra, hoặc đánh giá sự phù hợp từ bên thứ ba hoặc bên mua đối với cam kết chất lượng của nhà cung cấp.
• Áp dụng cho nhiều đối tượng kiểm tra khác nhau bao gồm sản phẩm cuối cùng, linh kiện, nguyên liệu, dịch vụ, dữ liệu hoặc các hoạt động vận hành.

Để áp dụng tiêu chuẩn này một cách chính xác, cần viện dẫn và phối hợp sử dụng với các tài liệu tiêu chuẩn sau:

• TCVN 7790-1 (ISO 2859-1): Quy trình lấy mẫu để kiểm tra định tính - Phần 1: Chương trình lấy mẫu được xác định theo giới hạn chất lượng chấp nhận (AQL) để kiểm tra từng lô.
• ISO 3534-1: Thống kê học - Từ vựng và ký hiệu - Phần 1: Thuật ngữ thống kê chung và thuật ngữ dùng trong xác suất.
• ISO 3534-2: Thống kê học - Từ vựng và ký hiệu - Phần 2: Kiểm soát chất lượng thống kê.

Tiêu chuẩn đưa ra các định nghĩa cốt lõi để thống nhất cách hiểu trong quá trình đánh giá:

• Mức chất lượng công bố (Declared Quality Level - DQL): Mức chất lượng (ví dụ: tỷ lệ không phù hợp hoặc số sự không phù hợp trên 100 đơn vị sản phẩm) do nhà cung cấp công bố và cam kết đạt được đối với thực thể được đánh giá.
• Mức chất lượng giới hạn (Limiting Quality - LQ): Mức chất lượng không mong muốn, đóng vai trò là ranh giới để thiết lập phương án lấy mẫu nhằm bảo vệ người tiêu dùng khỏi việc chấp nhận các thực thể có chất lượng kém.
• Rủi ro của người công bố (Supplier's Risk): Xác suất xảy ra việc kết luận sai lệch rằng thực thể không đạt mức chất lượng công bố, trong khi thực tế chất lượng của nó hoàn toàn đạt yêu cầu.
• Rủi ro của người đánh giá (Consumer's Risk): Xác suất xảy ra việc kết luận thực thể đạt mức chất lượng công bố, trong khi thực tế chất lượng của nó kém hơn mức giới hạn cho phép.
• Các ký hiệu kỹ thuật cơ bản bao gồm: N (quy mô lô), n (cỡ mẫu), Ac (số chấp nhận), Re (số bác bỏ), và p (tỷ lệ không phù hợp thực tế).

Nguyên tắc hoạt động của quy trình đánh giá mức chất lượng công bố dựa trên lý thuyết kiểm định giả thuyết thống kê:

• Thiết lập giả thuyết: Giả thuyết không (H0) cho rằng mức chất lượng thực tế của thực thể đạt hoặc tốt hơn mức chất lượng công bố (DQL). Giả thuyết đối nghịch (H1) cho rằng mức chất lượng thực tế kém hơn DQL.
• Cơ chế ra quyết định: Một mẫu ngẫu nhiên có cỡ mẫu n được lấy ra từ thực thể cần đánh giá. Dựa trên số lượng đơn vị không phù hợp phát hiện được trong mẫu so với số chấp nhận (Ac) và số bác bỏ (Re) quy định trong phương án lấy mẫu để đưa ra kết luận cuối cùng.
• Kiểm soát sai lỗi: Phương án lấy mẫu được thiết kế tối ưu để đảm bảo rằng nếu thực thể thực sự đạt chất lượng như công bố, khả năng nó bị bác bỏ một cách oan uổng là rất thấp. Ngược lại, nếu chất lượng thực tế chạm ngưỡng chất lượng giới hạn (LQ), khả năng phát hiện và bác bỏ nó sẽ rất cao.
• Tính độc lập của việc đánh giá: Quy trình này hoạt động độc lập với các hoạt động kiểm soát chất lượng hàng ngày của nhà sản xuất, đóng vai trò như một công cụ kiểm chứng khách quan cho bên thứ ba hoặc khách hàng.