Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12269:2018 về Biển chỉ dẫn đường sắt đô thị do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC 269 Đường sắt biên soạn, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng thẩm định và được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu kỹ thuật cơ bản đối với việc thiết kế, bố trí và lắp đặt hệ thống biển chỉ dẫn tại các nhà ga và trên các đoàn tàu thuộc hệ thống đường sắt đô thị nhằm đảm bảo an toàn, thuận tiện và tối ưu hóa khả năng định hướng cho hành khách.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các cơ quan, tổ chức và cá nhân có liên quan đến công tác quy hoạch, thiết kế, thi công, lắp đặt, nghiệm thu, quản lý và vận hành khai thác hệ thống biển chỉ dẫn trong mạng lưới đường sắt đô thị tại Việt Nam. Đối tượng áp dụng trực tiếp bao gồm toàn bộ không gian nhà ga (sảnh đón khách, phòng vé, sân ga, lối đi bộ, khu vực trung chuyển) và không gian bên trong các toa tàu.

Nội dung cốt lõi của TCVN 12269:2018 (Từ Điều 1 đến Điều 4)

Điều 1: Phạm vi áp dụng

• Xác định ranh giới áp dụng của tiêu chuẩn đối với hệ thống biển chỉ dẫn trực quan, bao gồm cả biển chỉ dẫn tĩnh và biển chỉ dẫn động.
• Quy định các yêu cầu kỹ thuật tối thiểu về kích thước, màu sắc, chữ viết, ký hiệu hình ảnh (pictogram) và vị trí lắp đặt biển chỉ dẫn để đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả truyền tải thông tin.

Điều 2: Tài liệu viện dẫn

• Hệ thống hóa các tài liệu căn cứ pháp lý và kỹ thuật liên quan, bao gồm các tiêu chuẩn quốc gia về đường sắt, quy chuẩn kỹ thuật về an toàn phòng cháy chữa cháy cho nhà ga, và các tiêu chuẩn xây dựng công trình đảm bảo người khuyết tật tiếp cận sử dụng.
• Các tài liệu viện dẫn này là nền tảng bắt buộc để áp dụng đồng thời và thống nhất với các quy định trong TCVN 12269:2018.

Điều 3: Thuật ngữ và định nghĩa

• Đường sắt đô thị (Urban Railway): Hệ thống giao thông vận tải hành khách công cộng hoạt động trên đường ray trong phạm vi đô thị và vùng phụ cận.
• Biển chỉ dẫn (Guide Sign): Phương tiện cung cấp thông tin bằng chữ viết, con số, ký hiệu hoặc hình ảnh nhằm hướng dẫn hành khách di chuyển, nhận biết các khu vực chức năng hoặc cảnh báo nguy hiểm.
• Biển chỉ dẫn tĩnh (Static Sign): Biển chỉ dẫn có nội dung thông tin cố định, không thay đổi trong suốt quá trình vận hành.
• Biển chỉ dẫn động (Dynamic Sign): Biển chỉ dẫn có khả năng thay đổi nội dung hiển thị theo thời gian thực, thường là các màn hình điện tử (LED, LCD) hiển thị giờ tàu chạy, thông tin khẩn cấp hoặc quảng cáo.
• Ký hiệu hình ảnh (Pictogram): Hình vẽ đơn giản, trực quan hóa một khái niệm hoặc đối tượng cụ thể để hành khách dễ dàng nhận biết mà không cần đọc chữ.

Điều 4: Nguyên tắc chung thiết kế hệ thống biển chỉ dẫn

• Tính thống nhất và đồng bộ: Hệ thống biển chỉ dẫn trên toàn bộ mạng lưới đường sắt đô thị phải tuân thủ một quy chuẩn chung về phông chữ, hệ thống màu sắc chủ đạo, biểu tượng và kích thước. Sự nhất quán này giúp hành khách nhanh chóng làm quen và nhận diện thông tin dù ở bất kỳ nhà ga nào.
• Tính liên tục của thông tin: Thông tin chỉ dẫn phải được bố trí liên tục, không bị ngắt quãng. Hành khách phải được hướng dẫn từng bước từ khi tiếp cận lối vào nhà ga, qua khu vực mua vé, kiểm soát vé, sảnh chờ, lên tàu và ngược lại khi xuống tàu ra ngoài.
• Tính rõ ràng, dễ hiểu và trực quan: Nội dung trên biển phải ngắn gọn, dễ đọc ở khoảng cách quy định. Ngôn ngữ sử dụng bắt buộc là tiếng Việt và tiếng Anh. Các ký hiệu hình ảnh phải tuân theo tiêu chuẩn quốc tế để phục vụ cả hành khách nước ngoài.
• Khả năng tiếp cận cho mọi đối tượng: Thiết kế hệ thống biển chỉ dẫn phải đặc biệt lưu ý đến người khuyết tật, người cao tuổi và trẻ em. Khuyến khích tích hợp chữ nổi Braille cho người khiếm thị, sử dụng màu sắc có độ tương phản cao và lắp đặt ở độ cao phù hợp với tầm nhìn của người ngồi xe lăn.
• Đảm bảo an toàn và thoát nạn: Các biển chỉ dẫn thoát hiểm, vị trí thiết bị phòng cháy chữa cháy, sơ đồ thoát hiểm phải được ưu tiên bố trí ở những vị trí dễ quan sát nhất. Các biển này phải sử dụng vật liệu phản quang hoặc tự phát sáng (dạ quang) và được kết nối với nguồn điện dự phòng để hoạt động bình thường khi xảy ra sự cố mất điện.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12269:2018 có hiệu lực kể từ ngày ban hành. Việc áp dụng tiêu chuẩn này là cơ sở kỹ thuật quan trọng để các chủ đầu tư, nhà thầu thiết kế và đơn vị vận hành đường sắt đô thị chuẩn hóa hệ thống thông tin trực quan, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ và an toàn giao thông đô thị.