Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12161:2017 (ISO 11630:1997)

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12161:2017 hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 11630:1997 về Cần trục - Đo độ lệch của bánh xe. Tiêu chuẩn này quy định các phương pháp đo độ lệch của bánh xe di chuyển của cần trục và xe con trong điều kiện tĩnh. Việc đo lường chính xác các thông số này đóng vai trò quyết định trong việc đảm bảo cần trục vận hành êm ái, giảm thiểu lực cản di chuyển, hạn chế sự mài mòn bất thường giữa gờ bánh xe và ray, từ đó kéo dài tuổi thọ của thiết bị và hệ thống đường ray.

- Phạm vi áp dụng (Điều 1)

Điều 1 xác định rõ giới hạn và đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn đối với các hệ thống cần trục:

• Tiêu chuẩn này quy định các phương pháp đo độ lệch của các bánh xe di chuyển của cần trục và xe con (trolley) theo quy định tại tiêu chuẩn phân loại cần trục.
• Áp dụng cho cả các bánh xe có gờ (gờ đơn hoặc gờ kép) và các bánh xe không có gờ sử dụng con lăn dẫn hướng bên hông.
• Các phương pháp đo được thiết kế để áp dụng trong quá trình nghiệm thu chế tạo mới, lắp đặt ban đầu tại công trường, hoặc trong các kỳ kiểm tra định kỳ, bảo dưỡng và sau khi sửa chữa lớn hệ thống di chuyển của cần trục.

- Tài liệu viện dẫn (Điều 2)

Để áp dụng tiêu chuẩn này, các tài liệu viện dẫn sau đây là cực kỳ cần thiết và không thể tách rời:

• TCVN 8242-1 (ISO 4306-1) về Cần trục - Từ vựng - Phần 1: Quy định chung. Tài liệu này cung cấp các định nghĩa chuẩn hóa về các bộ phận cấu thành và các thông số hình học cơ bản của cần trục.
• Các tiêu chuẩn đo lường quốc gia và quốc tế liên quan đến dụng cụ đo độ dài, đo góc và phương pháp đánh giá sai số hình học trong ngành cơ khí chế tạo.

- Thuật ngữ và định nghĩa (Điều 3)

Điều 3 làm rõ các khái niệm kỹ thuật cốt lõi liên quan đến hình học bánh xe và các dạng sai lệch cần đo đạc:

• Mặt phẳng trung bình của bánh xe: Là mặt phẳng đối xứng vuông góc với trục quay của bánh xe và đi qua điểm giữa của bề mặt lăn của bánh xe.
• Độ lệch song song (Parallelism deviation): Là góc lệch giữa các mặt phẳng trung bình của các bánh xe nằm trên cùng một trục hoặc trên các trục song song với nhau khi chiếu lên mặt phẳng nằm ngang.
• Độ chụm (Toe-in / Toe-out): Góc lệch của mặt phẳng trung bình bánh xe so với hướng di chuyển lý thuyết của cần trục trên mặt phẳng nằm ngang. Độ chụm dương (toe-in) khi phía trước bánh xe hướng vào trong tâm cần trục, và ngược lại là độ chụm âm (toe-out).
• Độ nghiêng đứng (Camber): Góc lệch của mặt phẳng trung bình bánh xe so với phương thẳng đứng. Sai lệch này ảnh hưởng trực tiếp đến diện tích tiếp xúc giữa bề mặt lăn của bánh xe và mặt ray.
• Độ lệch vị trí (Offset): Khoảng cách dịch chuyển phi đối xứng giữa các mặt phẳng trung bình của các bánh xe đối diện nhau trên cùng một nhịp cầu trục so với vị trí thiết kế chuẩn.

- Yêu cầu chung và chuẩn bị đo (Điều 4)

Điều 4 quy định nghiêm ngặt các điều kiện kỹ thuật bắt buộc phải tuân thủ trước khi tiến hành đo đạc nhằm loại bỏ các sai số do yếu tố ngoại cảnh:

• Trạng thái thiết bị: Cần trục hoặc xe con phải được đặt ở trạng thái tĩnh hoàn toàn, không mang tải (không treo tải trọng trên móc) để tránh biến dạng đàn hồi của kết cấu thép làm sai lệch kết quả đo.
• Điều kiện đường ray đo: Đoạn ray dùng để đỗ cần trục khi đo phải đảm bảo độ thẳng, độ phẳng và độ song song nằm trong giới hạn cho phép của tiêu chuẩn lắp đặt ray.
• Thiết bị đo lường: Phải sử dụng các dụng cụ đo chuyên dụng đã được hiệu chuẩn như thiết bị đo khoảng cách laser, máy thủy bình, dây dọi kỹ thuật, thước cuộn thép có độ chính xác cao và các dưỡng đo góc chuyên dụng.
• Xác định hệ quy chiếu chuẩn: Trước khi đo, kỹ thuật viên phải xác định và đánh dấu các điểm mốc chuẩn trên dầm đầu, dầm chính và hệ thống di chuyển để làm cơ sở thiết lập các đường thẳng tham chiếu lý thuyết.