Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11215:2015 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 17479:2013) quy định phương pháp đo phát thải chất khí từ ống xả của mô tô trong quá trình kiểm tra hoặc bảo dưỡng. Dưới đây là tóm tắt chi tiết và chuyên sâu nội dung Phần mở đầu và các điều khoản đầu từ Điều 1 đến Điều 4 của tiêu chuẩn này.

Điều 1: Phạm vi áp dụng

• Tiêu chuẩn này thiết lập các phương pháp đo trực tiếp nồng độ các chất khí phát thải từ khí xả của mô tô hai bánh hoặc ba bánh hoạt động ở chế độ không tải (idle) và chế độ không tải cao (high idle).
• Đối tượng áp dụng trực tiếp là các chương trình kiểm tra định kỳ (kiểm định khí thải bắt buộc), kiểm tra đột xuất trên đường hoặc phục vụ công tác bảo dưỡng, sửa chữa và chẩn đoán lỗi động cơ tại các trạm dịch vụ.
• Tiêu chuẩn không áp dụng cho việc thử nghiệm phê duyệt kiểu loại (chứng nhận chất lượng kiểu loại sản xuất mới) vốn đòi hỏi các chu trình thử nghiệm động lực học phức tạp trên băng thử chuyên dụng.

Điều 2: Tài liệu viện dẫn

• Tiêu chuẩn này viện dẫn tài liệu cốt lõi là ISO 3930 (hoặc OIML R 99) về thiết bị đo khí thải của phương tiện giao thông.
• Việc viện dẫn này nhằm đảm bảo các thiết bị phân tích khí thải được sử dụng trong quá trình đo đạt đầy đủ các yêu cầu kỹ thuật, độ nhạy và sai số cho phép theo tiêu chuẩn quốc tế.

Điều 3: Thuật ngữ và định nghĩa

Để đảm bảo tính thống nhất trong việc áp dụng, tiêu chuẩn đưa ra các định nghĩa kỹ thuật quan trọng bao gồm:

• Mô tô (Motorcycle): Phương tiện cơ giới đường bộ có hai hoặc ba bánh, có dung tích xi lanh lớn hơn 50 cm3 hoặc có vận tốc thiết kế lớn nhất lớn hơn 50 km/h.
• Tốc độ không tải (Idle speed): Tốc độ quay của động cơ khi không có tải ngoài, hệ thống điều khiển bướm ga ở vị trí đóng hoàn toàn và động cơ đã đạt nhiệt độ vận hành bình thường theo khuyến cáo của nhà sản xuất.
• Tốc độ không tải cao (High idle speed): Tốc độ quay của động cơ được duy trì ổn định ở mức cao hơn tốc độ không tải thông thường (thường do nhà sản xuất quy định hoặc theo quy chuẩn kiểm định cụ thể) mà không có tải ngoài.
• Hệ số Lambda (Hệ số dư lượng không khí): Chỉ số không thứ nguyên biểu thị tỷ lệ giữa lượng không khí thực tế nạp vào xi lanh và lượng không khí lý thuyết cần thiết để đốt cháy hoàn toàn lượng nhiên liệu cấp vào.

Điều 4: Yêu cầu chung và nguyên lý đo

Điều khoản này quy định các nguyên tắc nền tảng và điều kiện bắt buộc trước khi tiến hành đo đạc thực tế:

• Nguyên lý đo: Phép đo dựa trên việc lấy mẫu khí thải trực tiếp từ ống xả của mô tô bằng một đầu dò (probe) chuyên dụng đưa vào sâu bên trong ống xả. Khí mẫu được dẫn qua hệ thống lọc bụi, tách nước trước khi đi vào buồng phân tích của thiết bị đo để xác định nồng độ các chất khí như Cacbon monoxit (CO), Hydrocacbon (HC), Cacbon điôxit (CO2) và Oxy (O2).
• Yêu cầu về thiết bị đo: Thiết bị phân tích khí thải phải tuân thủ nghiêm ngặt các yêu cầu kỹ thuật quy định tại ISO 3930. Thiết bị cần được hiệu chuẩn định kỳ bằng khí chuẩn và tự động kiểm tra điểm không (zero calibration) trước mỗi lần đo để tránh sai số do tạp chất tồn dư.
• Yêu cầu về môi trường thử nghiệm: Khu vực tiến hành đo phải thông thoáng, không bị ảnh hưởng bởi gió lùa mạnh làm loãng khí thải tại đầu ống xả, đồng thời phải đảm bảo an toàn về phòng chống cháy nổ và thông gió tốt để bảo vệ sức khỏe cho kỹ thuật viên.
• Chuẩn bị phương tiện: Trước khi đo, mô tô phải được kiểm tra sơ bộ để đảm bảo hệ thống xả không bị rò rỉ (làm sai lệch kết quả đo do không khí bên ngoài lọt vào). Động cơ xe phải được khởi động và chạy ấm đến khi đạt nhiệt độ làm việc bình thường (nhiệt độ dầu bôi trơn hoặc nhiệt độ nước làm mát đạt mức quy định).