Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 10603:2014 hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 3785:2006, quy định chi tiết về phương pháp ký hiệu hướng của trục mẫu thử so với hướng thớ của sản phẩm kim loại. Việc xác định và ký hiệu chính xác này đóng vai trò quyết định trong việc đánh giá các đặc tính cơ lý của vật liệu, đặc biệt là tính dị hướng của kim loại sau khi trải qua các quá trình gia công biến dạng.

Phạm vi áp dụng (Điều 1)

Điều khoản này xác định rõ giới hạn và mục đích áp dụng của tiêu chuẩn trong thực tế sản xuất và thử nghiệm:

• Tiêu chuẩn này quy định hệ thống ký hiệu bằng chữ để biểu thị trục của mẫu thử cơ học so với hướng thớ (hướng biến dạng chính) của sản phẩm kim loại.
• Hệ thống ký hiệu này áp dụng cho các loại mẫu thử dùng trong các thử nghiệm cơ học phổ biến như thử kéo, thử uốn, thử va đập, thử độ dai va đập, và đặc biệt là thử nghiệm độ dai phá hủy.
• Tiêu chuẩn áp dụng rộng rãi cho các sản phẩm kim loại dạng tấm, dải, thanh, hình vẽ, vật rèn và các sản phẩm bán thành phẩm khác có hướng thớ rõ rệt do quá trình gia công cơ học tạo ra.

Tài liệu viện dẫn (Điều 2)

Điều khoản này đề cập đến các tài liệu viện dẫn cần thiết cho việc áp dụng tiêu chuẩn. Đối với TCVN 10603:2014, các tài liệu viện dẫn chủ yếu bao gồm các tiêu chuẩn quốc tế liên quan đến thử nghiệm cơ học vật liệu kim loại nhằm đảm bảo tính đồng bộ trong thuật ngữ, phương pháp đo lường và cách thức lấy mẫu thử.

Thuật ngữ và định nghĩa (Điều 3)

Để đảm bảo tính thống nhất trong cách hiểu và áp dụng, tiêu chuẩn đưa ra các định nghĩa cốt lõi sau:

• Hướng thớ (Grain flow/Texture direction): Là hướng biến dạng chính của kim loại trong quá trình gia công (như hướng cán, hướng kéo, hướng ép đùn). Hướng này quyết định sự phân bố của các pha, tạp chất và cấu trúc hạt, tạo ra tính dị hướng cho vật liệu.
• Trục mẫu thử (Test piece axis): Đường thẳng trung tâm dọc theo chiều dài của mẫu thử, nơi chịu lực tác động chính trong quá trình thử nghiệm cơ học.
• Tính dị hướng (Anisotropy): Sự khác biệt về các tính chất cơ lý của vật liệu khi đo theo các hướng khác nhau so với hướng thớ của sản phẩm.

Hệ thống ký hiệu trục mẫu thử (Điều 4)

Đây là nội dung kỹ thuật trọng tâm của các điều khoản đầu, quy định chi tiết cách thức sử dụng các chữ cái viết hoa để ký hiệu các hướng chính của sản phẩm:

• Ký hiệu các hướng cơ bản đối với sản phẩm phẳng (tấm, dải):
  • L (Longitudinal): Hướng dọc, trùng với hướng biến dạng chính (hướng cán hoặc hướng kéo dài nhất của sản phẩm).
  • T (Transverse): Hướng ngang, vuông góc với hướng biến dạng chính và song song với bề mặt của sản phẩm.
  • S (Short transverse): Hướng ngang ngắn (hướng chiều dày), vuông góc với cả hướng L và hướng T, biểu thị chiều dày của sản phẩm.
• Ký hiệu các hướng đối với sản phẩm hình trụ hoặc sản phẩm tròn (thanh, ống):
  • L (Axial): Hướng trục, song song với trục dọc của sản phẩm tròn.
  • R (Radial): Hướng hướng tâm, đi từ tâm ra bề mặt ngoài của sản phẩm.
  • C (Circumferential): Hướng tiếp tuyến (hướng vòng), vuông góc với cả hướng trục L và hướng tâm R.
• Nguyên tắc kết hợp ký hiệu: Tiêu chuẩn hướng dẫn cách kết hợp các chữ cái này để chỉ rõ hướng của lực tác dụng và hướng phát triển của vết nứt (đặc biệt quan trọng trong thử nghiệm độ dai phá hủy). Ký hiệu thường gồm hai chữ cái, trong đó chữ cái thứ nhất chỉ hướng vuông góc với mặt phẳng nứt, và chữ cái thứ hai chỉ hướng phát triển của vết nứt.