Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 10562:2015

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 10562:2015 hoàn toàn tương đương với ISO/TS 26844:2006 (IDF/RM 215:2006). Tiêu chuẩn này quy định phương pháp phát hiện chất kháng sinh trong sữa bằng cách phân tích vi khuẩn cảm thụ (microbial receptor assay). Đây là một công cụ kỹ thuật quan trọng giúp kiểm soát an toàn thực phẩm, phát hiện nhanh các dư lượng kháng sinh vượt ngưỡng cho phép trong ngành công nghiệp chế biến sữa.

Điều 1: Phạm vi áp dụng (Scope)

Tiêu chuẩn này quy định quy trình sàng lọc và phát hiện các nhóm chất kháng sinh phổ biến có trong sữa tươi nguyên liệu và sữa đã qua xử lý nhiệt. Cụ thể:

• Đối tượng áp dụng: Áp dụng đối với sữa bò tươi nguyên liệu, sữa đã qua xử lý nhiệt (sữa thanh trùng, sữa tiệt trùng UHT) và sữa bột hoàn nguyên.
• Các nhóm kháng sinh phát hiện: Phương pháp này có khả năng phát hiện nhiều nhóm kháng sinh khác nhau bao gồm nhóm Beta-lactam (như penicillin, ampicillin, ceftiofur), nhóm Tetracycline, nhóm Sulfonamide, nhóm Macrolide và nhóm Aminoglycoside.
• Giới hạn phát hiện: Phương pháp phân tích vi khuẩn cảm thụ được thiết kế để phát hiện dư lượng kháng sinh ở mức bằng hoặc thấp hơn giới hạn dư lượng tối đa (MRL) quy định đối với sữa.

Điều 2: Tài liệu viện dẫn (Normative references)

Để áp dụng tiêu chuẩn này một cách chính xác, các tài liệu viện dẫn sau đây là cực kỳ cần thiết. Đối với các tài liệu viện dẫn ghi năm công bố thì áp dụng bản được nêu. Đối với các tài liệu viện dẫn không ghi năm công bố thì áp dụng bản mới nhất:

• TCVN 6400 (ISO 707): Sữa và sản phẩm sữa - Hướng dẫn lấy mẫu. Đây là tài liệu nền tảng đảm bảo mẫu thử nghiệm được lấy đúng quy chuẩn, không bị ngoại nhiễm và phản ánh chính xác đặc tính của lô sữa được kiểm tra.

Điều 3: Thuật ngữ và định nghĩa (Terms and definitions)

Tiêu chuẩn đưa ra các định nghĩa chuyên ngành cốt lõi nhằm thống nhất cách hiểu trong quá trình phân tích:

• Chất kháng sinh (Antibiotics): Các chất hóa học có nguồn gốc tự nhiên, bán tổng hợp hoặc tổng hợp, có khả năng tiêu diệt hoặc ức chế sự phát triển của vi sinh vật.
• Phân tích vi khuẩn cảm thụ (Microbial receptor assay): Phương pháp phân tích sử dụng các tế bào vi khuẩn hoặc các thành phần liên kết đặc hiệu (thụ thể) từ vi khuẩn để liên kết chọn lọc với các phân tử kháng sinh có trong mẫu sữa.
• Giới hạn phát hiện (Detection limit): Nồng độ thấp nhất của chất kháng sinh trong mẫu thử mà phương pháp phân tích có thể phát hiện được một cách tin cậy dưới các điều kiện thử nghiệm xác định.

Điều 4: Nguyên tắc của phương pháp (Principle)

Nguyên tắc hoạt động của phương pháp phân tích vi khuẩn cảm thụ dựa trên cơ chế liên kết đặc hiệu giữa kháng sinh và thụ thể sinh học:

• Cơ chế liên kết cạnh tranh: Phương pháp dựa trên sự cạnh tranh liên kết giữa chất kháng sinh có trong mẫu sữa (nếu có) và một lượng chất đánh dấu xác định (thường được gắn nhãn enzyme, chất phóng xạ hoặc hạt vàng nano) đối với các vị trí liên kết trên thụ thể vi khuẩn đặc hiệu.
• Đo lường tín hiệu: Lượng chất đánh dấu liên kết với thụ thể tỷ lệ nghịch với nồng độ kháng sinh có trong mẫu sữa. Tín hiệu này sau đó được đo lường bằng các thiết bị đọc chuyên dụng (như máy đo quang phổ, máy đo độ phát quang hoặc quan sát trực quan qua các vạch màu trên que thử nhanh).
• Độ nhạy và độ đặc hiệu: Nhờ sử dụng các thụ thể tự nhiên từ vi khuẩn (ví dụ: protein liên kết penicillin - PBP đối với nhóm beta-lactam), phương pháp đạt được độ nhạy rất cao và khả năng nhận diện chính xác cấu trúc hoạt tính sinh học của kháng sinh, hạn chế tối đa các kết quả âm tính giả hoặc dương tính giả.