Công văn 4202/TXNK-TGHQ năm 2018 do Cục Thuế xuất nhập khẩu ban hành là văn bản hướng dẫn nghiệp vụ quan trọng nhằm giải quyết các vướng mắc phát sinh trong quá trình xác định trị giá hải quan đối với hàng hóa nhập khẩu. Văn bản này tập trung làm rõ các nguyên tắc, trình tự và thủ tục kiểm tra, xác định trị giá hải quan, giúp cơ quan hải quan địa phương và doanh nghiệp thống nhất thực hiện theo đúng quy định pháp luật.

Nguyên tắc xác định trị giá hải quan và điều kiện áp dụng trị giá giao dịch

Cục Thuế xuất nhập khẩu nhấn mạnh việc tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc xác định trị giá hải quan theo quy định hiện hành, cụ thể:

• Ưu tiên áp dụng phương pháp trị giá giao dịch: Trị giá hải quan của hàng hóa nhập khẩu trước hết phải được xác định theo phương pháp trị giá giao dịch (giá thực tế đã thanh toán hay sẽ phải thanh toán cho hàng hóa nhập khẩu sau khi đã được điều chỉnh).
• Điều kiện áp dụng trị giá giao dịch: Chỉ áp dụng phương pháp này khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện: người mua không bị hạn chế quyền định đoạt hoặc sử dụng hàng hóa; giá cả không phụ thuộc vào những điều kiện hay các khoản thanh toán mà không xác định được trị giá; không có khoản tiền trích lại nào từ việc định đoạt hàng hóa sau đó chảy về phía người bán; người mua và người bán không có mối quan hệ đặc biệt, hoặc nếu có thì mối quan hệ đó không ảnh hưởng đến trị giá giao dịch.

Quy trình kiểm tra, nghi vấn và bác bỏ trị giá khai báo

Văn bản hướng dẫn chi tiết về cách thức xử lý của cơ quan hải quan khi phát hiện các dấu hiệu nghi vấn về trị giá khai báo của doanh nghiệp:

• Cơ sở nghi vấn: Cơ quan hải quan thực hiện đối chiếu, so sánh mức giá khai báo của doanh nghiệp với cơ sở dữ liệu trị giá hải quan, thông tin về các lô hàng giống hệt hoặc tương tự đã được thông quan trước đó để xác định tính trung thực, chính xác của trị giá khai báo.
• Thủ tục tham vấn: Trường hợp có nghi vấn về trị giá khai báo, cơ quan hải quan phải thông báo và tổ chức tham vấn với doanh nghiệp. Quá trình tham vấn phải được thực hiện công khai, minh bạch và ghi nhận đầy đủ bằng biên bản.
• Bác bỏ trị giá khai báo: Cơ quan hải quan chỉ được bác bỏ trị giá khai báo khi có đầy đủ cơ sở chứng minh doanh nghiệp kê khai không trung thực, không đầy đủ, hoặc không đáp ứng đủ các điều kiện áp dụng phương pháp trị giá giao dịch theo quy định.

Trình tự áp dụng các phương pháp xác định trị giá thay thế

Khi trị giá giao dịch bị bác bỏ, việc xác định trị giá hải quan phải được thực hiện tuần tự theo các phương pháp thay thế được quy định tại Luật Hải quan và các văn bản hướng dẫn:

• Phương pháp trị giá giao dịch của hàng hóa giống hệt: Xác định dựa trên trị giá giao dịch của hàng hóa giống hệt nhập khẩu vào Việt Nam tại cùng ngày hoặc xấp xỉ cùng ngày xuất khẩu với hàng hóa đang được xác định trị giá.
• Phương pháp trị giá giao dịch của hàng hóa tương tự: Áp dụng nếu không có hàng hóa giống hệt, dựa trên trị giá giao dịch của hàng hóa tương tự nhập khẩu.
• Phương pháp trị giá khấu trừ: Xác định dựa trên giá bán đơn vị của hàng hóa nhập khẩu, hàng hóa giống hệt hoặc hàng hóa tương tự bán tại thị trường nội địa sau khi trừ đi các chi phí hợp lý phát sinh sau khi nhập khẩu.
• Phương pháp trị giá tính toán: Xác định dựa trên tổng chi phí nguyên vật liệu, chi phí sản xuất, lợi nhuận và chi phí chung để sản xuất ra hàng hóa đó tại nước xuất khẩu.
• Phương pháp suy luận: Là phương pháp cuối cùng khi không thể áp dụng được các phương pháp trên, sử dụng các tài liệu, số liệu khách quan sẵn có tại Việt Nam để xác định trị giá hải quan.

Xử lý mối quan hệ đặc biệt giữa người mua và người bán

Một trong những vướng mắc lớn được giải quyết là việc xác định ảnh hưởng của mối quan hệ đặc biệt đến giá cả giao dịch:

• Nghĩa vụ chứng minh của doanh nghiệp: Doanh nghiệp có trách nhiệm chứng minh mối quan hệ đặc biệt giữa người mua và người bán không ảnh hưởng đến trị giá giao dịch thông qua các chứng từ thương mại, sổ sách kế toán hoặc các giao dịch tương tự với khách hàng độc lập khác.
• Trách nhiệm của cơ quan hải quan: Cơ quan hải quan phải kiểm tra kỹ lưỡng các thông tin do doanh nghiệp cung cấp. Nếu không có đủ cơ sở bác bỏ chứng minh của doanh nghiệp, cơ quan hải quan vẫn phải chấp nhận trị giá giao dịch đã khai báo.

Tổ chức thực hiện và trách nhiệm của các bên

Để đảm bảo tính thống nhất trong toàn ngành, Cục Thuế xuất nhập khẩu yêu cầu:

• Cục Hải quan các tỉnh, thành phố: Chỉ đạo các Chi cục Hải quan trực thuộc thực hiện nghiêm túc quy trình kiểm tra, xác định trị giá hải quan; tránh việc tự ý áp đặt trị giá hoặc bác bỏ trị giá khai báo của doanh nghiệp khi chưa đủ căn cứ pháp lý.
• Cộng đồng doanh nghiệp: Cần chủ động lưu trữ đầy đủ hồ sơ, chứng từ liên quan đến giao dịch mua bán để sẵn sàng xuất trình, giải trình khi cơ quan hải quan yêu cầu kiểm tra hoặc tham vấn.