Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12272:2018 về Đũa ăn được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố vào năm 2018, quy định các yêu cầu kỹ thuật, phương pháp thử và các hướng dẫn về bao gói, ghi nhãn, vận chuyển đối với sản phẩm đũa ăn nhằm bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với tất cả các loại đũa ăn được sử dụng trực tiếp trong sinh hoạt hàng ngày hoặc trong dịch vụ ăn uống, bao gồm cả đũa sử dụng một lần và đũa sử dụng nhiều lần. Đối tượng áp dụng là các cơ sở sản xuất, tổ chức, cá nhân nhập khẩu, phân phối và kinh doanh sản phẩm đũa ăn tại thị trường Việt Nam. Tiêu chuẩn phân loại đũa dựa trên các nhóm vật liệu chế tạo chính như tre, gỗ, nhựa, kim loại và các vật liệu kết hợp khác.

Yêu cầu kỹ thuật đối với nguyên liệu chế tạo

• Nguyên liệu dùng để sản xuất đũa ăn phải đảm bảo tính an toàn sinh học, không chứa các chất độc hại có khả năng thôi nhiễm vào thức ăn trong quá trình sử dụng thông thường.
• Đối với đũa làm từ tre và gỗ: Phải sử dụng nguồn gỗ, tre tự nhiên lành tính, không bị mục nát, không bị mối mọt và không được xử lý bằng các hóa chất bảo quản độc hại nằm ngoài danh mục cho phép của Bộ Y tế.
• Đối với đũa làm từ nhựa và kim loại: Vật liệu nhựa phải đạt tiêu chuẩn dùng cho thực phẩm (food-grade), không giải phóng các hạt vi nhựa hoặc chất hóa dẻo độc hại; vật liệu kim loại phải chống ăn mòn tốt, không bị gỉ sét khi tiếp xúc với các loại gia vị, axit nhẹ trong thực phẩm.

Chỉ tiêu cảm quan và ngoại quan

• Hình dáng và kích thước: Đũa phải thẳng, cân đối, không bị cong vênh hay biến dạng cơ học. Hai chiếc trong cùng một đôi phải đồng đều về chiều dài, kích thước và màu sắc.
• Bề mặt sản phẩm: Phải được gia công nhẵn mịn. Đối với đũa tre và gỗ, tuyệt đối không được có xơ, xước hoặc dằm gỗ gây nguy hiểm cho người sử dụng. Đối với đũa nhựa và kim loại, không được có ba via sắc nhọn tại các khớp nối hoặc đầu đũa.
• Mùi và vị: Đũa không được có mùi lạ, mùi hóa chất hắc, mùi ẩm mốc hay bất kỳ mùi vị bất thường nào làm ảnh hưởng đến hương vị món ăn.

Chỉ tiêu lý - hóa và giới hạn an toàn vệ sinh

• Độ ẩm (áp dụng riêng cho đũa gỗ và đũa tre): Phải được kiểm soát nghiêm ngặt ở mức thấp để hạn chế tối đa sự phát triển của nấm mốc, vi khuẩn và ký sinh trùng trong suốt quá trình lưu kho và lưu thông trên thị trường.
• Giới hạn thôi nhiễm hóa chất: Các chất phủ bề mặt như sơn mài, vecni, chất tạo màu hoặc chất làm bóng sử dụng trên đũa phải đảm bảo không bị bong tróc, không thôi nhiễm các kim loại nặng (như chì, cadimi, asen) vào thực phẩm vượt quá giới hạn cho phép.
• Dư lượng hóa chất tẩy trắng và chống mốc: Nghiêm cấm việc lạm dụng các hóa chất tẩy trắng (như lưu huỳnh điôxit - SO2) hoặc các chất chống mốc độc hại. Nếu có sử dụng trong quy trình sản xuất, dư lượng cuối cùng trên sản phẩm phải nằm trong ngưỡng an toàn tuyệt đối theo quy định y tế.

Phương pháp thử nghiệm và đánh giá chất lượng

• Tiêu chuẩn quy định chi tiết các phương pháp lấy mẫu ngẫu nhiên để đảm bảo tính đại diện cho lô hàng cần kiểm tra.
• Các phương pháp thử nghiệm bao gồm: Đánh giá cảm quan bằng mắt thường và khứu giác; đo đạc kích thước và độ cong vênh bằng dụng cụ đo chuyên dụng; thử nghiệm ngâm chiết trong các dung dịch mô phỏng thực phẩm để xác định hàm lượng chất thôi nhiễm; phân tích hóa học để xác định dư lượng kim loại nặng và hóa chất bảo quản.

Quy định về bao gói, ghi nhãn, vận chuyển và bảo quản

• Bao gói: Đũa ăn, đặc biệt là đũa sử dụng một lần, phải được đóng gói trong bao bì kín, sạch sẽ, làm bằng vật liệu an toàn để ngăn ngừa bụi bẩn, vi khuẩn và ẩm mốc xâm nhập trước khi sử dụng.
• Ghi nhãn: Nhãn sản phẩm phải hiển thị đầy đủ các thông tin bắt buộc bao gồm: Tên sản phẩm, thành phần cấu tạo (loại vật liệu), thông tin nhà sản xuất hoặc nhà nhập khẩu, hướng dẫn sử dụng và bảo quản, ngày sản xuất và hạn sử dụng (nếu có).
• Vận chuyển và bảo quản: Sản phẩm phải được lưu trữ trong kho khô ráo, thoáng mát, có kệ kê cao để tránh tiếp xúc trực tiếp với mặt đất; phương tiện vận chuyển phải sạch sẽ, không vận chuyển chung với các hóa chất độc hại.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12272:2018 có hiệu lực kể từ ngày ban hành công bố. Tiêu chuẩn này là cơ sở pháp lý và kỹ thuật quan trọng để các cơ quan quản lý thị trường tiến hành kiểm tra chất lượng sản phẩm đũa ăn lưu thông trong nước, đồng thời định hướng cho các doanh nghiệp cải tiến công nghệ sản xuất nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm.