Công văn 1181/GSQL-TH do Cục Giám sát quản lý về Hải quan ban hành năm 2014 là văn bản hướng dẫn nghiệp vụ quan trọng nhằm giải quyết các vướng mắc phát sinh trong quá trình kiểm tra, đối chiếu và chấp nhận Chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) mẫu E. Đây là mẫu C/O áp dụng cho hàng hóa hưởng thuế suất ưu đãi đặc biệt trong khuôn khổ Hiệp định Thương mại tự do ASEAN - Trung Quốc (ACFTA).

Hướng dẫn xử lý hóa đơn thương mại do bên thứ ba phát hành

Một trong những nội dung cốt lõi của Công văn 1181/GSQL-TH là tháo gỡ vướng mắc đối với các trường hợp C/O mẫu E có sự xuất hiện của bên thứ ba phát hành hóa đơn thương mại. Cục Giám sát quản lý về Hải quan đưa ra các nguyên tắc xử lý cụ thể:

• Điều kiện hợp lệ: C/O mẫu E được coi là hợp lệ khi hóa đơn thương mại được phát hành bởi một công ty có trụ sở tại một nước thứ ba (có thể là thành viên hoặc không phải là thành viên ACFTA) hoặc bởi một nhà xuất khẩu trong nước thành viên đại diện cho công ty đó.
• Yêu cầu khai báo trên C/O: Để được chấp nhận, người xuất khẩu phải tích chọn vào Ô số 13 (mục "Third Party Invoicing"). Đồng thời, tên và nước nơi công ty phát hành hóa đơn bên thứ ba đặt trụ sở phải được ghi rõ tại Ô số 7 trên C/O mẫu E.
• Sự thống nhất về số liệu: Số và ngày của hóa đơn thương mại do bên thứ ba phát hành phải được khai báo chính xác tại Ô số 10 của C/O mẫu E để cơ quan Hải quan có cơ sở đối chiếu với hồ sơ nhập khẩu thực tế.

Xử lý vướng mắc về người xuất khẩu ủy quyền trên C/O mẫu E

Văn bản cũng làm rõ tính hợp lệ của C/O mẫu E trong trường hợp người đứng tên tại Ô số 1 không phải là nhà sản xuất trực tiếp mà là một đơn vị được ủy quyền xuất khẩu:

• Nguyên tắc xác định người xuất khẩu: Tên của người xuất khẩu tại Ô số 1 phải là nhà xuất khẩu thực tế tại nước thành viên xuất khẩu. Trường hợp có sự ủy quyền, đơn vị được ủy quyền phải có chức năng xuất khẩu hợp pháp và thông tin ủy quyền phải được thể hiện rõ ràng theo quy định của nước xuất khẩu.
• Trường hợp từ chối: Cơ quan Hải quan sẽ từ chối chấp nhận C/O mẫu E nếu phát hiện có sự mâu thuẫn nghiêm trọng về tư cách pháp nhân của người xuất khẩu hoặc thông tin trên Ô số 1 không liên quan đến các chứng từ vận tải và hóa đơn kèm theo, trừ trường hợp có giải trình hợp lý và được xác minh bởi cơ quan cấp C/O.

Quy trình kiểm tra, xác minh tính hợp lệ của C/O mẫu E

Để đảm bảo tính đồng bộ trong việc áp dụng pháp luật hải quan trên toàn quốc, Cục Giám sát quản lý về Hải quan yêu cầu các Chi cục Hải quan địa phương thực hiện nghiêm túc quy trình kiểm tra:

• Kiểm tra hình thức và nội dung: Công chức hải quan phải đối chiếu kỹ lưỡng chữ ký của người có thẩm quyền và con dấu của cơ quan cấp C/O mẫu E (như CCPIT hoặc AQSIQ của Trung Quốc) với mẫu chữ ký, con dấu đã được Tổng cục Hải quan thông báo.
• Xử lý khi có nghi ngờ: Trong trường hợp có nghi ngờ hợp lý về tính xác thực của C/O mẫu E hoặc xuất xứ thực tế của hàng hóa, cơ quan Hải quan địa phương không được tự ý bác bỏ ngay mà phải tiến hành trưng cầu giám định hoặc gửi hồ sơ về Tổng cục Hải quan để tiến hành thủ tục xác minh chính thức với cơ quan có thẩm quyền của nước xuất khẩu.
• Giải tỏa hàng hóa: Trong thời gian chờ kết quả xác minh từ nước xuất khẩu, doanh nghiệp nhập khẩu được phép thông quan hàng hóa theo mức thuế suất thông thường (MFN) hoặc nộp bảo lãnh thuế để giải phóng hàng, sau khi có kết quả xác minh hợp lệ sẽ được hoàn trả tiền thuế chênh lệch theo quy định.

Ý nghĩa và tác động của văn bản đối với hoạt động xuất nhập khẩu

Công văn 1181/GSQL-TH đóng vai trò quan trọng trong việc thống nhất quy trình nghiệp vụ hải quan, giảm thiểu rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp và hạn chế tối đa các tranh chấp không đáng có giữa cơ quan Hải quan và người khai hải quan. Việc làm rõ các quy định về hóa đơn bên thứ ba và ủy quyền xuất khẩu giúp dòng chảy thương mại giữa Việt Nam và Trung Quốc được duy trì thông suốt, đồng thời bảo vệ nguồn thu ngân sách nhà nước thông qua việc ngăn chặn các hành vi gian lận xuất xứ.