Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 6763:2000

Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 6763:2000 hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 6886:1996, quy định phương pháp xác định khả năng chịu oxy hóa của dầu mỡ động vật và thực vật bằng phép thử oxy hóa nhanh (thường được biết đến là phương pháp Rancimat hoặc phương pháp oxy hoạt tính cải tiến). Dưới đây là tóm tắt chi tiết và chuyên sâu về phần mở đầu cùng các điều khoản đầu tiên từ Điều 1 đến Điều 4 của tiêu chuẩn này.

- Điều 1: Phạm vi áp dụng

• Tiêu chuẩn này quy định phương pháp xác định độ bền oxy hóa (khả năng chịu oxy hóa) của các loại dầu và mỡ động vật, thực vật dưới các điều kiện thúc đẩy quá trình oxy hóa nhanh, cụ thể là ở nhiệt độ cao và dòng không khí liên tục.
• Phương pháp này được thiết kế để xác định thời gian cảm ứng (induction period) của dầu mỡ, làm cơ sở khoa học để đánh giá mức độ nhạy cảm của sản phẩm đối với sự ôi khét do oxy hóa trong quá trình bảo quản.
• Tiêu chuẩn không áp dụng trực tiếp để dự đoán chính xác thời hạn bảo quản thực tế của dầu mỡ ở nhiệt độ môi trường thông thường, do cơ chế oxy hóa ở nhiệt độ cao trong phòng thí nghiệm có thể khác biệt so với thực tế. Tuy nhiên, phương pháp này cực kỳ hiệu quả trong việc so sánh độ bền oxy hóa tương đối giữa các lô sản phẩm khác nhau hoặc đánh giá hiệu quả của các chất chống oxy hóa được bổ sung vào dầu mỡ.

- Điều 2: Tiêu chuẩn viện dẫn

• Để áp dụng tiêu chuẩn này một cách chính xác, việc viện dẫn các tài liệu kỹ thuật liên quan là bắt buộc. Tài liệu viện dẫn cốt lõi được áp dụng song song là:
• TCVN 6128:1996 (ISO 661:1989) Dầu mỡ động vật và thực vật - Chuẩn bị mẫu thử. Đây là tiêu chuẩn bắt buộc phải tuân thủ để đảm bảo mẫu thử được đồng nhất hóa và xử lý đúng cách trước khi tiến hành gia nhiệt và thổi khí.

- Điều 3: Nguyên tắc của phương pháp thử

• Phép thử dựa trên nguyên lý thúc đẩy phản ứng tự oxy hóa của chất béo bằng cách truyền một luồng không khí sạch, đã được lọc và làm khô, đi qua mẫu thử được giữ ở một nhiệt độ cao và không đổi (thường được thiết lập từ 100 độ C đến 120 độ C tùy thuộc vào đặc tính của từng loại dầu mỡ).
• Trong quá trình oxy hóa cưỡng bức này, các axit béo trong mẫu dầu mỡ bị phân hủy và giải phóng ra các hợp chất hữu cơ bay hơi. Các sản phẩm bay hơi này chủ yếu là các axit cacboxylic mạch ngắn (như axit formic, axit acetic) và các hợp chất phân cực khác.
• Dòng không khí liên tục sẽ cuốn các hợp chất bay hơi này ra khỏi buồng phản ứng và dẫn vào một bình chứa nước khử khoáng (hoặc nước cất) có gắn thiết bị đo độ dẫn điện liên tục.
• Sự hấp thụ các axit hữu cơ bay hơi vào nước làm tăng nồng độ ion, dẫn đến sự gia tăng độ dẫn điện của dung dịch nước. Thời điểm mà độ dẫn điện bắt đầu tăng vọt một cách đột ngột được xác định là điểm kết thúc của giai đoạn cảm ứng (thời gian cảm ứng), biểu thị giới hạn chịu đựng oxy hóa của mẫu dầu mỡ đó.

- Điều 4: Thuốc thử và vật liệu thử nghiệm

• Để đảm bảo tính chính xác và độ lặp lại của phép đo, các thuốc thử và vật liệu sử dụng phải đáp ứng các yêu cầu nghiêm ngặt sau:
• Nước dùng cho phép đo: Phải là nước cất hai lần hoặc nước khử khoáng có độ dẫn điện cực thấp (không vượt quá 2 microsiemens trên centimet), nhằm tránh làm sai lệch kết quả đo độ dẫn điện ban đầu của hệ thống.
• Chất làm khô không khí: Sử dụng silica gel hoặc rây phân tử (molecular sieve) có chứa chất chỉ thị màu để loại bỏ hoàn toàn hơi nước ra khỏi luồng không khí trước khi đưa vào buồng phản ứng, tránh gây nhiễu phản ứng oxy hóa của chất béo.
• Hóa chất làm sạch thiết bị: Các dung môi hữu cơ tinh khiết hóa học (như acetone, ethanol hoặc các chất tẩy rửa chuyên dụng) được yêu cầu để làm sạch triệt để các ống thủy tinh, điện cực đo và các bộ phận tiếp xúc với dầu mỡ, ngăn ngừa sự nhiễm bẩn chéo từ các vết dầu cũ hoặc các chất xúc tác kim loại có thể làm tăng tốc độ oxy hóa ngoài ý muốn.