Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN 5644:2008 do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn TCVN/TC/F5 Phương pháp phân tích và lấy mẫu biên soạn, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng đề nghị, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu kỹ thuật đối với gạo trắng thuộc loài Oryza sativa L. Dưới đây là tóm tắt chi tiết nội dung Phần mở đầu và các điều khoản đầu từ Điều 1 đến Điều 4 của tiêu chuẩn.

- Điều 1: Phạm vi áp dụng

Điều khoản này xác định rõ giới hạn và đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn, cụ thể:

• Tiêu chuẩn TCVN 5644:2008 quy định các yêu cầu kỹ thuật và phương pháp thử đối với các loại gạo trắng (gạo xát) thu được từ loài Oryza sativa L.
• Đối tượng áp dụng trực tiếp là gạo trắng được sử dụng làm thực phẩm trực tiếp cho con người hoặc sử dụng trong công nghiệp chế biến thực phẩm.
• Tiêu chuẩn này không áp dụng cho các sản phẩm gạo nếp, gạo đồ, gạo lứt hoặc các sản phẩm gạo đã qua chế biến đặc biệt khác.

- Điều 2: Tài liệu viện dẫn

Để áp dụng tiêu chuẩn này một cách chính xác, cần phải viện dẫn và phối hợp sử dụng với các tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế liên quan. Các tài liệu viện dẫn bao gồm:

• Các tiêu chuẩn về phương pháp lấy mẫu gạo và nông sản để đảm bảo tính đại diện của mẫu thử.
• Các tiêu chuẩn quy định phương pháp xác định độ ẩm, tỷ lệ hạt bạc bụng, tỷ lệ hạt hư hỏng, hạt vàng, hạt rạn nứt và các chỉ tiêu cơ lý khác.
• Các tiêu chuẩn về xác định hàm lượng tạp chất, côn trùng sống và các chất độc hại sinh học hoặc hóa học trong gạo.
• Lưu ý: Đối với các tài liệu viện dẫn ghi năm công bố thì áp dụng bản được nêu. Đối với các tài liệu viện dẫn không ghi năm công bố thì áp dụng phiên bản mới nhất, bao gồm cả các sửa đổi, bổ sung (nếu có).

- Điều 3: Thuật ngữ và định nghĩa

Điều khoản này định nghĩa một cách khoa học và thống nhất các khái niệm chuyên ngành được sử dụng xuyên suốt trong tiêu chuẩn, giúp tránh các sai lệch trong quá trình đánh giá chất lượng gạo:

• Gạo trắng (White rice): Là gạo nhận được sau khi xay xát thóc để loại bỏ vỏ trấu, cám và phôi ở mức độ nhất định tùy theo yêu cầu thương mại.
• Thóc (Paddy): Hạt lúa còn nguyên vỏ trấu chưa qua xay xát.
• Hạt lứt (Husked rice): Hạt gạo chỉ mới được bóc vỏ trấu, vẫn còn nguyên lớp cám và phôi.
• Hạt nguyên (Head rice): Hạt gạo không bị sứt mẻ hoặc hạt vỡ có chiều dài lớn hơn hoặc bằng ba phần tư chiều dài trung bình của hạt nguyên vẹn tương ứng.
• Hạt vỡ (Broken rice): Hạt gạo bị gãy có chiều dài nhỏ hơn ba phần tư nhưng lớn hơn một phần tư chiều dài trung bình của hạt nguyên vẹn tương ứng.
• Tấm (Brewers rice): Các mảnh vỡ của hạt gạo có kích thước nhỏ hơn một phần tư chiều dài trung bình của hạt nguyên vẹn và không lọt qua sàng có kích thước lỗ sàng quy định.
• Hạt bạc bụng (Chalky kernels): Hạt gạo có một phần hoặc toàn bộ phôi nhũ bị đục như phấn, chiếm từ một nửa diện tích hạt trở lên.
• Hạt hư hỏng (Damaged kernels): Hạt gạo bị biến đổi chất lượng rõ rệt do ẩm mốc, sâu bệnh, côn trùng phá hoại hoặc do các nguyên nhân vật lý, hóa học khác.
• Hạt vàng (Yellow kernels): Hạt gạo bị biến đổi màu sắc tự nhiên sang màu vàng do quá trình tự nóng lên hoặc do ảnh hưởng của nhiệt độ và độ ẩm trong quá trình bảo quản.
• Hạt xanh non (Immature kernels): Hạt gạo chưa chín hoàn toàn, thường có màu xanh lá cây và cấu trúc chưa hoàn chỉnh.
• Hạt rạn nứt (Cracked kernels): Hạt gạo có các vết nứt bên trong (ngang hoặc dọc) nhưng chưa bị rời ra thành các mảnh riêng biệt.
• Tạp chất (Foreign matter): Tất cả các chất ngoài gạo trắng, bao gồm chất hữu cơ (rơm rạ, hạt cỏ, vỏ trấu...) và chất vô cơ (đất, đá, cát, kim loại...).

- Điều 4: Phân loại

Tiêu chuẩn đưa ra các tiêu chí phân loại gạo trắng dựa trên các đặc tính vật lý và kích thước hạt để phục vụ cho việc giao dịch thương mại và đánh giá chất lượng:

• Phân loại theo chiều dài hạt gạo: Gạo trắng được phân thành các nhóm chính dựa trên chiều dài trung bình của hạt gạo nguyên (L):
  • Gạo hạt dài: Có chiều dài trung bình của hạt gạo nguyên lớn hơn 6,0 mm.
  • Gạo hạt trung bình: Có chiều dài trung bình của hạt gạo nguyên từ 5,2 mm đến 6,0 mm.
  • Gạo hạt ngắn: Có chiều dài trung bình của hạt gạo nguyên nhỏ hơn 5,2 mm.
• Phân loại theo tỷ lệ chiều dài trên chiều rộng (L/W): Đây là chỉ số quan trọng để xác định hình dáng hạt gạo (thon dài, trung bình hoặc tròn), giúp phân biệt các giống lúa khác nhau trên thị trường.
• Phân hạng chất lượng: Gạo trắng được phân chia thành các cấp chất lượng khác nhau (ví dụ: gạo 5% vỡ, 10% vỡ, 15% vỡ, 25% vỡ...) dựa trên tỷ lệ hạt vỡ tối đa cho phép và các chỉ tiêu giới hạn về hạt vàng, hạt bạc bụng, hạt hư hỏng và tạp chất.