Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 1482:1985 (tương ứng với tiêu chuẩn khối SEV - ST SEV 773-77) là văn bản kỹ thuật quan trọng do Ủy ban Khoa học và Kỹ thuật Nhà nước ban hành. Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu kỹ thuật về lắp ghép ổ lăn, thiết lập hệ thống dung sai và giới hạn kích thước cho các bề mặt lắp ghép của trục và lỗ thân hộp với các vòng của ổ lăn.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

Tiêu chuẩn này được áp dụng rộng rãi trong ngành chế tạo máy và sửa chữa cơ khí, cụ thể:

• Áp dụng cho các mối lắp ghép của vòng trong ổ lăn với trục và vòng ngoài ổ lăn với lỗ trong vỏ hộp (thân hộp).
• Xác định các miền dung sai cho trục và lỗ hộp tùy thuộc vào loại ổ lăn, cấp chính xác của ổ lăn và điều kiện làm việc thực tế.
• Đảm bảo tính lắp lẫn hoàn toàn và độ bền hoạt động của cụm ổ lăn trong các thiết bị máy móc.

Các quy định cốt lõi về lắp ghép ổ lăn

Nội dung cơ bản của tiêu chuẩn tập trung vào việc phân loại và lựa chọn kiểu lắp ghép dựa trên các yếu tố kỹ thuật sau:

• Dạng tải trọng tác dụng lên các vòng ổ lăn: Tiêu chuẩn phân chia rõ ràng ba dạng tải trọng chính bao gồm tải trọng chu kỳ (vòng quay tương đối so với hướng tải trọng), tải trọng cục bộ (vòng đứng yên so với hướng tải trọng) và tải trọng dao động. Việc lựa chọn miền dung sai lắp ghép phụ thuộc trực tiếp vào các dạng tải trọng này để tránh hiện tượng xoay vòng ổ lăn trên trục hoặc trong lỗ hộp.
• Lựa chọn miền dung sai cho trục và lỗ hộp: Quy định chi tiết các ký hiệu miền dung sai (như g6, h6, js6, k6, m6, n6, p6 đối với trục và H7, G7, JS7, K7, M7, N7, P7 đối với lỗ hộp) tương ứng với từng cấp chính xác của ổ lăn (cấp 0, 6, 5, 4, 2).
• Yêu cầu về độ nhám bề mặt lắp ghép: Quy định trị số độ nhám bề mặt (Ra, Rz) của cổ trục và lỗ vỏ hộp nhằm đảm bảo diện tích tiếp xúc thực tế lớn nhất, giảm thiểu sự mài mòn và biến dạng của các vòng ổ lăn khi ép hoặc lắp lỏng.
• Dung sai hình dáng và vị trí bề mặt: Giới hạn độ lệch độ tròn, độ côn của cổ trục và lỗ hộp để tránh làm kẹt các con lăn hoặc gây ra ứng suất phụ không mong muốn trong ổ lăn.

Ý nghĩa thực tiễn và hướng dẫn áp dụng

Việc tuân thủ nghiêm ngặt tiêu chuẩn TCVN 1482:1985 mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho quá trình sản xuất cơ khí:

• Giúp các kỹ sư thiết kế dễ dàng tra cứu và lựa chọn kiểu lắp tối ưu cho từng cụm trục cụ thể, nâng cao tuổi thọ của ổ lăn và toàn bộ hệ thống máy.
• Hạn chế tối đa các sự cố kỹ thuật như kẹt ổ lăn do khe hở hướng tâm bị triệt tiêu quá mức hoặc mòn trục do vòng ổ lăn bị trượt quay.
• Tạo cơ sở thống nhất cho việc kiểm tra chất lượng sản phẩm trong quá trình nghiệm thu và bàn giao thiết bị.