Tóm tắt Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 9445:2013 (ISO 7259:1988) về Van cửa bằng gang sử dụng dưới lòng đất vận hành bằng tay quay

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 9445:2013 hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 7259:1988. Đây là văn bản kỹ thuật quan trọng quy định các yêu cầu thiết kế, vật liệu, kích thước và thử nghiệm đối với các loại van cửa bằng gang chuyên dụng để lắp đặt dưới lòng đất và vận hành bằng tay. Dưới đây là phân tích chi tiết các nội dung cốt lõi từ Điều 1 đến Điều 4 của tiêu chuẩn:

- Phạm vi áp dụng (Điều 1)

Điều khoản này xác định rõ giới hạn và đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn, cụ thể:

• Loại thiết bị: Áp dụng cho các loại van cửa bằng gang có nắp bắt bu lông, vận hành bằng tay quay hoặc các cơ cấu vận hành bằng tay khác (như nắp chụp đầu van kết hợp với khóa chữ T).
• Điều kiện lắp đặt: Thiết kế đặc thù để chôn dưới lòng đất, đòi hỏi khả năng chịu tải trọng của đất, chống xâm nhập của nước ngầm và các tác nhân ăn mòn từ môi trường đất.
• Thông số kỹ thuật: Áp dụng cho các van có kích thước danh nghĩa (DN) và áp suất danh nghĩa (PN) theo các dải tiêu chuẩn quy định, phục vụ chủ yếu cho hệ thống cấp thoát nước và các đường ống dẫn lưu chất không ăn mòn.

- Tài liệu viện dẫn (Điều 2)

Để đảm bảo tính đồng bộ và chuẩn hóa, tiêu chuẩn quy định việc áp dụng phải đi kèm với các tài liệu viện dẫn quốc tế và quốc gia khác:

• Các tiêu chuẩn về vật liệu gang xám và gang dẻo (gang cầu) nhằm đảm bảo cơ tính của thân van và các chi tiết chịu lực.
• Các tiêu chuẩn về kích thước mặt bích, chiều dài cấu trúc giữa hai mặt bích để đảm bảo khả năng lắp lẫn trên hệ thống đường ống.
• Các tiêu chuẩn về ren trục van và các mối nối cơ khí liên quan.

- Thuật ngữ và định nghĩa (Điều 3)

Tiêu chuẩn làm rõ các khái niệm kỹ thuật cơ bản để thống nhất cách hiểu trong thiết kế, chế tạo và nghiệm thu:

• Van cửa (Gate Valve): Thiết bị đóng cắt dòng chảy bằng cách di chuyển đĩa van (nêm) theo phương vuông góc với hướng dòng chảy.
• Vận hành dưới lòng đất (Underground Operation): Phương thức vận hành gián tiếp từ mặt đất thông qua ty van kéo dài hoặc nắp chụp chuyên dụng, không cần phải tiếp cận trực tiếp vào thân van.
• Chiều quay đóng van: Quy định hướng quay của tay quay hoặc khóa để đóng van (thông thường là quay theo chiều kim đồng hồ, trừ khi có thỏa thuận khác giữa nhà sản xuất và người mua).

- Yêu cầu kỹ thuật chung và thiết kế (Điều 4)

Đây là phần nội dung cốt lõi quy định các tiêu chuẩn thiết kế bắt buộc đối với van cửa sử dụng dưới lòng đất:

• Vật liệu chế tạo: Thân van, nắp van và đĩa van phải được làm bằng gang có độ bền cao (gang xám hoặc gang cầu). Trục van (ty van) phải được làm bằng vật liệu chống ăn mòn tốt như thép không gỉ hoặc đồng hợp kim để tránh hiện tượng kẹt cứng do gỉ sét khi chôn ngầm lâu ngày.
• Cơ chế làm kín trục van: Hệ thống gioăng phớt làm kín cổ van phải được thiết kế đặc biệt để ngăn chặn hoàn toàn nước bẩn từ bên ngoài lòng đất xâm nhập vào bên trong thân van, đồng thời ngăn lưu chất rò rỉ ra ngoài. Thiết kế phải cho phép thay thế gioăng đệm một cách dễ dàng khi cần bảo dưỡng.
• Đầu trục vận hành: Đầu trục van nhô lên phải có dạng hình nêm hoặc hình vuông tiêu chuẩn để dễ dàng kết nối với các khớp nối kéo dài lên mặt đất. Cơ cấu này phải chịu được mômen xoắn vận hành lớn mà không bị biến dạng.
• Khả năng chịu lực và áp suất: Thiết kế của van phải đảm bảo độ dày thành van tối thiểu để chịu được áp suất làm việc tối đa và các ứng suất cơ học phát sinh do sự lún lệch của nền đất hoặc giãn nở nhiệt của đường ống.