Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 9442:2013 (ISO 5996:1984)

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 9442:2013 hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 5996:1984, quy định các yêu cầu kỹ thuật đối với dòng van cửa bằng gang được sử dụng phổ biến trong các hệ thống đường ống công nghiệp. Dưới đây là phần tóm tắt chi tiết và chuyên sâu về phạm vi áp dụng, tài liệu viện dẫn, thuật ngữ định nghĩa cùng các quy định kỹ thuật cốt lõi tại các điều khoản đầu tiên (từ Điều 1 đến Điều 4) của tiêu chuẩn này.

1. Phạm vi áp dụng (Điều 1)

Điều khoản này xác định rõ giới hạn kỹ thuật và đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn đối với các sản phẩm van cửa bằng gang:

• Loại thiết bị áp dụng: Tiêu chuẩn áp dụng cho các loại van cửa bằng gang có nắp van bắt bu lông, nắp van ren hoặc nắp van kẹp, có các chi tiết chuyển động bên trong (trục van, đĩa van, vòng đệm) bằng kim loại.
• Dải kích thước danh nghĩa (DN): Quy định áp dụng cho các van có kích thước đường kính trong danh nghĩa từ DN 10 đến DN 1000.
• Dải áp suất danh nghĩa (PN): Áp dụng cho các cấp áp suất tiêu chuẩn bao gồm PN 1; PN 1,6; PN 2,5; PN 4; PN 6; PN 10; PN 16 và PN 25.
• Kiểu thiết kế đĩa van: Tiêu chuẩn bao gồm cả thiết kế van cửa có nêm (nêm cứng, nêm đàn hồi hoặc nêm đôi) và van cửa song song (có hoặc không có cơ cấu nong rộng).
• Kiểu liên kết đầu van: Quy định chi tiết cho hai dạng liên kết phổ biến là liên kết mặt bích và liên kết bằng ren.

2. Tài liệu viện dẫn (Điều 2)

Để đảm bảo tính đồng bộ và chuẩn hóa trong thiết kế cũng như thử nghiệm, TCVN 9442:2013 yêu cầu áp dụng kết hợp với các tiêu chuẩn quốc tế liên quan sau:

• Các tiêu chuẩn về ren ống cho mối nối kín áp và không kín áp (như ISO 7-1 và ISO 228-1) để kiểm soát chất lượng các đầu nối ren.
• Các tiêu chuẩn về mặt bích ống bằng gang và phụ kiện liên quan (như ISO 2531 và ISO 7005-2) nhằm đảm bảo khả năng lắp lẫn và độ kín khít của kết nối mặt bích.
• Tiêu chuẩn về chiều dài cấu trúc giữa hai mặt đầu của van kim loại dùng trong hệ thống đường ống mặt bích (ISO 5752).
• Tiêu chuẩn về quy trình thử áp suất đối với các loại van công nghiệp (ISO 5208) để đánh giá độ bền thân van và độ rò rỉ của bệ đỡ.

3. Thuật ngữ và định nghĩa (Điều 3)

Tiêu chuẩn đưa ra hệ thống thuật ngữ chuẩn hóa nhằm thống nhất cách hiểu giữa nhà sản xuất, đơn vị kiểm định và người vận hành:

• Van cửa (Gate valve): Thiết bị đóng cắt dòng chảy trên đường ống bằng cách di chuyển đĩa van (cửa van) theo hướng vuông góc với hướng của dòng chất lưu.
• Kích thước danh nghĩa (DN): Ký hiệu kích thước tiêu chuẩn của các chi tiết trong hệ thống đường ống, được biểu thị bằng chữ DN kèm theo một số nguyên không có đơn vị đo (ví dụ: DN 100).
• Áp suất danh nghĩa (PN): Trị số áp suất vận hành tối đa cho phép ở nhiệt độ môi trường tiêu chuẩn, được ký hiệu bằng chữ PN kèm theo trị số áp suất tương ứng (ví dụ: PN 16).
• Chiều dài cấu trúc (Face-to-face dimensions): Khoảng cách vật lý giữa hai mặt phẳng vuông góc với trục của các đầu nối van (mặt bích hoặc đầu ren).

4. Áp suất và nhiệt độ làm việc định mức (Điều 4)

Đây là quy định kỹ thuật quan trọng nhằm đảm bảo an toàn vận hành hệ thống đường ống áp lực:

• Mối quan hệ áp suất - nhiệt độ: Áp suất làm việc tối đa cho phép của van cửa bằng gang không phải là một hằng số mà phụ thuộc trực tiếp vào nhiệt độ của chất lưu truyền dẫn. Khi nhiệt độ làm việc tăng lên, giới hạn áp suất làm việc cho phép tối đa của van phải giảm xuống theo tỷ lệ tương ứng được quy định trong các bảng tra cứu kỹ thuật.
• Ảnh hưởng của vật liệu chế tạo: Tiêu chuẩn phân loại rõ ràng giới hạn áp suất - nhiệt độ dựa trên các mác gang khác nhau (như gang xám, gang dẻo, gang cầu). Mỗi loại vật liệu sẽ có một biểu đồ giới hạn bền nhiệt riêng biệt.
• Trách nhiệm của nhà sản xuất: Nhà sản xuất có nghĩa vụ phải công bố rõ ràng giới hạn áp suất và nhiệt độ làm việc định mức trên nhãn mác sản phẩm hoặc trong tài liệu kỹ thuật đi kèm để người sử dụng lựa chọn đúng chủng loại van phù hợp với điều kiện vận hành thực tế.