Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 9161:2020 về Công trình thủy lợi - Khoan nổ mìn đào đá - Thiết kế, thi công và nghiệm thu được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố năm 2020, quy định các yêu cầu kỹ thuật bắt buộc và khuyến nghị trong việc lập thiết kế, tổ chức thi công và tiến hành nghiệm thu công tác khoan nổ mìn đào đá tại các dự án xây dựng công trình thủy lợi trên phạm vi cả nước.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh (Điều 1)

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với tất cả các tổ chức, cá nhân tham gia vào các hoạt động khảo sát, thiết kế, thi công, giám sát và nghiệm thu công tác khoan nổ mìn đào đá thuộc các công trình thủy lợi. Phạm vi điều chỉnh bao gồm cả công tác đào đá lộ thiên (đào hở) và đào đá trong lòng đất (đào hầm, lò) phục vụ cho các hạng mục công trình thủy lợi như đập tràn, kênh dẫn nước, đường hầm dẫn nước, nhà máy thủy điện và các công trình phụ trợ khác.

Tài liệu viện dẫn liên quan (Điều 2)

Để đảm bảo tính đồng bộ và an toàn pháp lý, việc áp dụng TCVN 9161:2020 phải được thực hiện song song và phối hợp chặt chẽ với các văn bản quy phạm pháp luật và tiêu chuẩn kỹ thuật hiện hành khác, bao gồm:

• Các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn trong bảo quản, vận chuyển, sử dụng và tiêu hủy vật liệu nổ công nghiệp.
• Các tiêu chuẩn quốc gia về khảo sát địa chất công trình, thiết kế công trình thủy lợi và nghiệm thu chất lượng công trình xây dựng nói chung.
• Các quy định pháp luật hiện hành về bảo vệ môi trường, phòng cháy chữa cháy và an toàn vệ sinh lao động tại công trường.

Thuật ngữ và định nghĩa chuyên ngành (Điều 3)

Tiêu chuẩn đưa ra các định nghĩa chuẩn hóa nhằm thống nhất cách hiểu và áp dụng trong thực tế kỹ thuật:

• Hộ chiếu nổ mìn: Tài liệu kỹ thuật và pháp lý bắt buộc phải lập cho mỗi đợt nổ mìn, thể hiện chi tiết sơ đồ bố trí lỗ khoan, lượng thuốc nổ cho từng lỗ, phương pháp đấu nối hệ thống khởi nổ, trình tự nổ và các biện pháp đảm bảo an toàn cho người và công trình xung quanh.
• Chỉ tiêu tiêu hao thuốc nổ đơn vị: Lượng thuốc nổ tính bằng kilôgam (kg) cần thiết để phá vỡ một mét khối (m3) đá nguyên khai đạt kích thước yêu cầu kỹ thuật.
• Khoảng cách an toàn nổ mìn: Khoảng cách tối thiểu từ tâm vụ nổ đến các đối tượng cần bảo vệ (con người, thiết bị, công trình xây dựng) nhằm tránh các tác động nguy hiểm của sóng kích nổ, đá văng, chấn động đất và khí độc.
• Đá nứt nẻ và phân lớp: Trạng thái tự nhiên của khối đá bị chia cắt bởi các hệ thống khe nứt, ảnh hưởng trực tiếp đến việc lựa chọn phương pháp khoan, hướng hộ chiếu nổ mìn và lượng thuốc nổ sử dụng.

Quy định chung về thiết kế và thi công (Điều 4)

Các nguyên tắc nền tảng được thiết lập nhằm đảm bảo an toàn tuyệt đối và hiệu quả kinh tế - kỹ thuật trong suốt quá trình thực hiện:

• Yêu cầu về năng lực hoạt động: Các đơn vị thực hiện công tác thiết kế, thi công khoan nổ mìn phải có đủ điều kiện năng lực hoạt động xây dựng phù hợp và phải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp Giấy phép sử dụng vật liệu nổ công nghiệp hoặc Dịch vụ nổ mìn theo đúng quy định pháp luật.
• Bảo đảm an toàn và bảo vệ môi trường: Quá trình khoan nổ mìn phải kiểm soát chặt chẽ các yếu tố nguy hại như chấn động đất đá, sóng không khí, đá văng và khí độc. Nghiêm cấm việc nổ mìn gây ảnh hưởng tiêu cực đến sự ổn định của các công trình lân cận, khu dân cư và hệ sinh thái xung quanh.
• Khảo sát địa chất trước khi thiết kế: Công tác lập thiết kế nổ mìn phải dựa trên kết quả khảo sát địa chất công trình chi tiết, xác định rõ nhóm đất đá, độ cứng, hướng và mật độ khe nứt để tối ưu hóa hiệu quả phá đá và giảm thiểu rủi ro sạt lở mái dốc.
• Thử nghiệm thực tế tại hiện trường: Trước khi tiến hành nổ mìn đại trà, nhà thầu thi công bắt buộc phải tổ chức nổ mìn thử nghiệm để hiệu chỉnh các thông số thiết kế (khoảng cách lỗ khoan, lượng thuốc nổ, sơ đồ đấu nối) cho phù hợp với điều kiện địa chất thực tế tại công trường.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 9161:2020 có hiệu lực áp dụng kể từ ngày công bố, thay thế cho các quy định kỹ thuật cũ không còn phù hợp, tạo cơ sở pháp lý và kỹ thuật đồng bộ cho công tác quản lý chất lượng xây dựng công trình thủy lợi tại Việt Nam.